Stiefkind van de arbeidsmarkt

Wat hebben alfahulpen, nannies, tuinlui en werksters gemeen? Ze behoren tot de stiefkinderen van de arbeidsmarkt, oftewel de honderdduizenden werknemers die voor maximaal drie dagen per week huishoudelijk werk doen in dienst van een particuliere opdrachtgever. Recht op een werkloosheidsuitkering hebben ze niet. Bij overlijden of verhuizing van hun cliënt worden ze vaak per direct ontslagen. En bij ziekte wordt het loon hooguit zes weken doorbetaald. Als dat al gebeurt.

Hoe verschillend de werkzaamheden van deze parttimedienstverleners ook zijn, al die categorieën hebben één ding gemeen: ze zijn geen 'normale' werknemers of freelancers. Ze vallen onder de regeling 'Dienstverlening aan huis' en hebben hierdoor veel minder rechten dan normaal personeel. En dat moet veranderen, vindt onder andere FNV Bondgenoten en het proefprocessenfonds Clara Wichmann. 'Nederland heeft de meest achterlijke regeling ter wereld, samen met een paar ontwikkelingslanden', zegt vakbondsbestuurder Mari Martens. Hij is bij FNV Bondgenoten verantwoordelijk voor onder meer de schoonmaak-cao.
Vele decennia
De regeling bestaat al vele decennia voor hulpen in de huishouding. In 1977 kwam daar de alfahulp bij. Om te besparen voerde in 1977 het kabinet-Den Uyl deze functie in. Een alfahulp is iemand die gezinnen in nood helpt bij simpele huishoudelijke klussen. Zulk werk hoefde niet gedaan te worden door de duurdere thuiszorgmedewerker, was de redering. En omdat deze alfahulpen het werk er meestal als extraatje bij deden, hoefden hun opdrachtgevers ook niet belast te worden met kosten voor hun pensioen, werkloosheidsuitkering en zorgverzekering. Voordelig dus voor werkgevers en bovendien scheelt het veel administratieve rompslomp, redeneerden de achtereenvolgende kabinetten. De alfahulpen worden betaald uit het persoongebonden budget van hun klant - dus indirect door de overheid.
Kostwinnersmodel
Maar ook voor de werkneemsters is er een voordeel, vond men in de tijd dat het kostwinnersmodel normaal was. Het kleine baantje leverde een leuke bijverdienste op voor vrouwen 'zonder echte baan', zij waren immers al verzekerd via hun man. In 2007 werd de definitie van huishoudelijk werk uitgebreid, zodat nu ook nannies, klussers en tuinlui onder de regeling vallen.
Maar inmiddels ligt de regeling onder vuur. De alfahulp Gerda van Heugten stapte, met financiële steun van het Proefprocessenfonds Clara Wichman, naar de rechter om 'haar werkgever' te dwingen haar ziekengeld uit te keren. De uitspraak wordt binnenkort verwacht.
Krijgt Van Heugten gelijk, dan kunnen alfahulpen in hetzelfde schuitje ook hun ziekengeld opeisen. Daarnaast hebben werknemers en werkgevers in de schoonmaakbranche de minister van Sociale Zaken gevraagd om de cao voor 2010 en 2011 algemeen verbindend te verklaren. Als dat gebeurt, moeten ook particuliere werkgevers zich eraan houden. Controle daarop zal moeilijk zijn, beseft Martens. 'Maar de werkneemster kan dan wel een klacht indienen.'
Op de voet
Onderzoeksters Leontine Bijleveld en Eva Cremers volgen het op de voet. Nederland lapt de internationale regels die vrouwendiscriminatie verbieden al jaren aan zijn laars, stellen ze in hun pas verschenen studie Een baan als alle andere?! . Het is onduidelijk hoeveel mensen parttime bij particulieren werken. De schattingen lopen uiteen van 340 duizend tot 1,2 miljoen. Maar een ding is wel duidelijk: het zijn vooral vrouwen - veelal laagopgeleid en niet bekend met hun rechten - die de dupe zijn.
Naar schatting wordt 95 procent van het huishoudelijk werk bij mensen thuis door vrouwen gedaan, aldus de onderzoeksters. 'De Europese Unie, de Verenigde Naties en de internationale arbeidsorganisatie ILO verbieden het discrimineren van vrouwen, óók als dat indirect gebeurt.' De discriminatie van huishoudelijke hulpen moet dan ook worden aangevochten tot voor het Europese Hof van Justitie, is hun pleidooi.
Een illusie
Dat informeel werk ooit kan worden uitgebannen, is een illusie, beseft Leontine Bijleveld. 'Maar je kunt het wel ontmoedigen.'
Maar dat lukt toch nooit als die werkneemsters duurder worden voor hun opdrachtgevers? Bijleveld: 'Is dat een reden om vrouwen te blijven discrimineren? Geef de werkgevers dan óók een belang bij een goede rechtspositie van hun hulp. Maak dat werk fiscaal aftrekbaar. Zo worden werkgevers gecompenseerd. Dat doen andere landen ook.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden