Stichting Weten doet het nooit goed

De Stichting Weten moet wetenschap onder het grote publiek brengen, maar doet dat niet goed, aldus een rapport. Weten spreekt dat tegen....

Jongens en meisjes verdringen elkaar in het Amsterdamse wetenschapscentrum Nemo rond de plek waar het duo Kinetische & Potenti Energie zijn kunsten vertoont. Een vrijwilliger uit het publiek krijgt een helm op zijn hoofd en mag als 'oorzaak' het eerste zetje geven tegen een dominosteen. Waarna zich een spektakel voltrekt met rollende ballen, stromend water en omvallende vuilnisbakken.

De presentator - type skater - legt uit wat er gebeurt. Een kettingreactie.

Dit, in levende lijve, is wat in dikke rapporten 'wetenschaps-en techniekcommunicatie' heet. WTC, kortweg. Speciaal daarvoor werd in 1997 de Stichting Weten in het leven geroepen. Die van zichzelf dacht dat ze het wel aardig deed, blijkt uit verschillende zelfevaluaties. Maar die in een eind december openbaar gemaakt rapport wordt neergesabeld.

'De voortzetting van Weten op de huidige manier is geen optie', concludeert de commissie-Esmeijer, die de stichting in opdracht van minister Van der Hoeven tegen het licht hield. 'Weten is niet altijd even effectief en effici geweest, en mist legitimiteit om als regisseur in het WTC-veld op te kunnen treden.'

Bovenin het Nemo-gebouw, met uitzicht over het IJ, zucht de directeur van Weten diep, en pakt er een stapel papier bij. De drukproeven van het jaarverslag, dat donderdag verschijnt. 'We hebben in 2003 excellent gepresteerd', zegt drs. ing. Androos, die sinds zomer 2002 Weten leidt. 'Dat blijkt gewoon uit de cijfers.'

Cijfers genoeg. Evaluaties, rapportages, impressies, toekomstverkenningen, soms op eigen houtje geschreven, soms met bureaus als McKinsey. 'Navelstaren', vindt dr. Adriana Esmeijer, voorzitter van de evaluatiecommissie.

Maar informatie aandragen over WTC is w van de belangrijke functies van Weten, vindt Loos. Hij wijst op het aantal afgescheiden publicaties over WTC, dat ten opzichte van 2002 is gestegen van drie naar twintig. 'Een verzesvoudiging van de output in de expertisefunctie'. Het aantal evenementen van de stichting is het afgelopen jaar ook gestegen, van vijf naar zeventien. 'Een verdrievoudiging van de events. We hebben 85 procent van de voornemens voor de periode 2001-2004 al gerealiseerd!'

Klopt, zegt Esmeijer, in het dagelijks leven directeur van het Prins Bernhard Cultuurfonds. 'Ze hebben hun best gedaan, en gescoord op de zaken die ze moesten doen. Maar dat is niet genoeg. Ze hebben niet gekeken naar het effect van hun activiteiten.'

Geen effect? Loos pakt een paarsgroen rapport uit de kast. De Verantwoordingsrapportage 2002. Het publieksbereik is in een paar jaar gestegen van drie naar twaalf miljoen mensen, laat Loos zien. 'Dat is een van de cijfers waarop we zouden worden afgerekend. Zo hadden we dat met het ministerie afgesproken, en daar hebben we ons aan gehouden.'

Maar wat zijn de werkelijke effecten van Weten, vraagt Esmeijer zich af. Als Weten er niet was geweest, wat was er dan gebeurd? Wat steken die scholieren op van een bezoek aan Nemo? 'De bezoekersaantallen zijn mooi, maar verdwijnen die scholieren niet allemaal de binnenstad in?'

Loos legt meer paars-groene rapportenoptafel, over de Science Centra, zoals Nemo, en over het Fonds voor Wetenschapsredacteuren, waarmee Weten wetenschap op televisie wil stimuleren. En de kijkcijfers voor de mede door Weten opgezette wetenschapsshow Hoe?Zo! Zo'n zeshonderdduizend kijkers in het begin, en inmiddels opgelopen tot bijna een miljoen.

'Nu wil ineens iedereen iets met wetenschap op televisie. Productiemaatschappijtjes, regionale omroepen, het is een hype. De Stichting Weten heeft daar een stimulerende rol in vervuld, maar dat soort tweede-orde-effecten kun je nooit meten.'

Dus is het nooit goed. Eigenlijk was het een onmogelijke opdracht, vindt Loos, met een te beperkt budget. Esmeijer: 'Meneer Loos is enorm aan de slag gegaan. Maar hij moest te veel, met te weinig geld. Eigenlijk wordt Weten afgerekend op het falen van de overheid.'

Wat heeft geresulteerd, zo ondervond Esmeijer, in bedroevend lage waarderingen vanuit 'het wetenschappelijke veld' voor de Stichting Weten. De ondervraagden geven Weten diepe onvoldoendes.

Dat is van de redenen waarom Weten zou moeten opgaan in een groter instituut, met meer geld, en meer draagvlak. Een Programmaraad voor WTC, noemt Esmeijer dat nieuwe institituut. Vergelijkbaar met het innovatieplatform. Het zou een visie moeten ontwikkelen op WTC, en meer focus moeten aanbrengen. Wat zijn de onderwerpen? Wat zijn de doelgroepen?

Wetenschapsminister Van der Hoeven heeft bij eerdere gelegenheden latendoorschemeren dat wetenschapsfinancier NWO die taak op zich zou kunnen nemen. Een precair onderwerp, vindt NWO-woordvoerder Dominique de Vet. 'Wij beraden ons op een reactie.' Bij eerdere gelegenheden hebben betrokkenen echter laten weten daar weinig voor te voelen. 'Houd ons erbuiten. Wij zijn geen departement voor wetenschapspropaganda', zegt een van hen.

Wat Loos weer hoop geeft. Hij beschouwt de door Esmeijer voorgestelde programmaraad als een volgende levensfase voor de Stichting Weten. 'Waarin we ook educatie moeten gaan koppelen aan de wetenschapscommunicatie.'

Ach, zegt directeur Michiel Buchel van Nemo. Wetenschapscommunicatie is een weerbarstig onderwerp, waar je heel veel commissies voor kunt instellen en eindeloos lastige rapporten over kunt schrijven. 'Maar je moet het uiteindelijk gewoon doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden