REPORTAGE

Stichting 'Fort aan den Hoek van Holland' staat voor gesloten vesting

Het best bewaarde kustverdedigingsfort gaat voorlopig niet open voor publiek. De huidige huurder en de stichting die het fort beheerde, hebben ruzie. De rechter moet eraan te pas komen.

Het Fort aan den Hoek van Holland. Bezoekers kunnen op dit moment alleen de verdedigingswal en de koepels met de kanonnen bekijken. Beeld Arie Kievit

Op zaterdagmiddag is het normaal gesproken spitsuur, maar over het Fort van Hoek van Holland is een flinke ruzie ontstaan en er komt al twee maanden niemand meer binnen. Bezoekers kunnen alleen de massieve verdedigingswal bekijken en de koepels waarin de kanonnen staan die ooit de haven van Rotterdam moesten beveiligen. De aangrenzende Nieuwe Waterweg, die de haven met open zee verbindt, biedt met zijn machtige containerschepen meer spektakel.

Bij uitzondering gaan nu de sloten van het fort uit 1881 van de deur. Op 7.000 vierkante meter, 8 meter onder de grond openbaart zich het soldatenleven van destijds. Na minutenlang gebukt lopen door het kilometerslange gangenstelsel verschijnt de kamer die veel geschiedenisboekjes heeft gehaald. Op 13 mei 1940 vergaderde het kabinet-De Geer hier voor de laatste keer, voordat het 700 meter verder de boot nam naar Engeland. De tentoonstellingsmakers hebben de hele scène met poppen nagebootst, inclusief premier De Geer met zijn grote grijze snor.

Al dit moois wordt het publiek onthouden wegens een conflict tussen huurder Jurgen Beumer en de stichting die het museum beheert. Het best bewaarde kustverdedigingsfort van Nederland is tot het voorjaar niet toegankelijk. Beumer ontvangt zijn gasten nu in de gerenoveerde officierskantine naast het fort. Stichtingsvoorzitter Jillis Godlieb wil afspreken in het café tussen de Nieuwe Waterweg en het fort. 'Zo kan ik het fort in elk geval nog zien.'

De Stichting 'Fort aan den Hoek van Holland', die bestaat uit vrijwilligers, heeft het museum eind jaren tachtig opgebouwd. In ruil daarvoor betaalt ze een lage huur van 2.500 euro per jaar. Totdat de gemeente Rotterdam in 2008 bekendmaakt dat het fort 'financieel meer rendabel' moet worden en de huurprijs kostendekkend. De gemeente biedt ondernemer Beumer aan het fort over te nemen, in lijn met het regeringsbeleid dat cultureel ondernemerschap wil stimuleren. Wel wordt hij gevraagd samen te werken met de stichting. In januari van dit jaar wordt een samenwerkingsovereenkomst getekend.

Museale functie

Volgens de Rotterdamse wethouder Ronald Schneider (Leefbaar Rotterdam) is een breuk tussen Jurgen Beumer en de stichting 'onvermijdelijk', schrijft hij begin november aan de gemeenteraad. Als de partijen niet meer tot elkaar komen en er geen goede samenwerking mogelijk blijkt, zal de gemeente de beëindiging van de samenwerking respecteren, ook als dat betekent dat de stichting het fort moet verlaten. 'In dat geval beroept de gemeente zich op de huurovereenkomst met de huidige huurder, waarin de museale functie is vastgelegd.' Volgens de wethouder kan het nieuwe museumplan ook zonder de collectie van de stichting worden gerealiseerd. De rechter doet dinsdag uitspraak.

Bedrijfsfeesten

Beumer, die zijn strandtent in Scheveningen heeft verkocht en een paar jaar ambtenaar is geweest in Den Haag, heeft grootse plannen: 'Fort 1881' moet een 'eigentijdse beleving' worden, waarin ook plaats is voor bedrijfsfeesten, trouwerijen, overnachtingen en een champagnekelder. Het museum moet beter, moderner. De vrijwilligers hebben er te veel thema's en artefacten bijgehaald, zoals een bunker uit de duinen en veel oude wapens. 'We hebben een museum nodig dat de komende twintig jaar meekan', zegt Beumer. Hij neemt een professionele tentoonstellingsmaker in dienst die speciale routes met eigen verhaallijnen moet ontwikkelen.

De stichting ziet de samenwerking aanvankelijk als een win-winsituatie. Beumer krijgt er met het fort een goed museum bij, de stichting kan haar werk blijven doen. 'Toen had ik nog niet het idee dat ik belazerd werd', zegt Godlieb. Al snel blijkt dat de twee partijen de overeenkomst verschillend interpreteren. Godlieb denkt dat Beumer zich vooral gaat bemoeien met de horeca. Beumer denkt daar anders over. 'Het ging fout bij de gedachte: laat ons het museum maar doen', zegt hij. Bij de ontwikkeling van de nieuwe museumplannen krijgt Godlieb niet het idee dat inspraak mogelijk is. 'Zodra wij een beetje tegengas gaven, waren zij de baas en wij maar weer lastig. Dan is de gelijkwaardigheid weg.' De stichting wil best meedenken met vernieuwing, maar een kaal fort met alleen maar audiovisuele presentaties gaat haar te ver. 'De kinderen die nu komen vinden het één groot avontuur, ze zitten al de hele dag achter een beeldscherm.'

Meer ruzies volgen: over de aanvraag van subsidies; het geven van een rondleiding aan relaties van Beumer; het moment dat de kassa mag sluiten. Eind september barst de bom. De stichting zet vraagtekens bij de kwartiermaker die Beumer heeft aangesteld. Beumer concludeert dat 'de rek eruit is'. Hij verandert de sloten op de deur en weigert de vrijwilligers nog langer toegang. Godlieb ziet maar één uitweg: de rechter. Via een kort geding eist hij toegang tot het museum.

Beumer zegt nu dat hij zich misschien eerder had moeten realiseren dat de vrijwilligers zich in een hoek gedrukt voelden. Maar de stichting heeft de laatste jaren kansen genoeg gehad. 'Je moet wel meewillen in de vaart der volkeren.'

Godlieb zegt een bedrijfsplan klaar te hebben, mocht de stichting in de toekomst een kans krijgen het fort te bestieren. Die les heeft hij geleerd. 'Als stichting moet je ook een beetje commerciëler denken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden