Steunen Turkse Nederlanders Erdogan of is er een zwijgende meerderheid?

Honderden Turkse Nederlanders protesteerden dit weekend omdat 'hun' ministers geen campagne mochten voeren in Nederland. Staat de Turkse gemeenschap achter de demonstranten of is er een zwijgende meerderheid die de ophef afkeurt?

Zafer Sirakaya (rechts) van het Union of European Turkish Democrats (UETD) bij een demonstratie van Turkse Nederlanders bij het Turkse consulaat aan Westblaak. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

1. Zijn er opinieonderzoeken gedaan naar de populariteit van Erdogan onder Turkse Nederlanders?

De mening van de Turkse Nederlanders, en van niet-westerse immigranten in het algemeen, is nauwelijks te peilen. Opiniepeilers als Maurice de Hond, EenVandaag en I&O Research kampen stuk voor stuk met een gebrek aan panelleden met een niet-westerse achtergrond. Hun standpunten blijven daardoor onderbelicht. Voor de meeste peilers is het al moeilijk genoeg om het aantal virtuele zetels van de politieke partij Denk in te kunnen schatten, laat staan de communis opinio over Erdogan.

Het Opiniehuis, een bureau gespecialiseerd in opinieonderzoek onder migrantengroepen, lukte het vorige week in samenwerking met Ipsos wél om de politieke mening van Turkse Nederlanders in kaart te brengen. 'Daarvoor gaan wij van deur naar deur in wijken waar relatief veel allochtonen wonen', zegt directeur Aziz El Kaddouri. Uit het onderzoek onder ruim 400 van hen bleek dat maar 16 procent van hen vertrouwen heeft in de Nederlandse politiek. 33 procent heeft meer interesse in de Turkse politiek dan in de Nederlandse. De populariteit van Erdogan onder Turkse Nederlanders is door het Opiniehuis niet gepeild. 'Dat is nog niet zo lang een issue', zegt El Kaddouri. Omdat er ook buiten de opiniepeilers om geen onderzoek is gedaan naar Erdogans Nederlandse aanhang, blijft de precieze grootte van deze groep onbekend.

2. Kunnen we dan iets leren van het stemgedrag van Turkse Nederlanders bij de laatste verkiezingen in Turkije?

Uit de uitslagen van de parlementsverkiezingen van 2015 blijkt in elk geval dat Erdogan een aanzienlijke aanhang heeft in Nederland. Van elke tien stemmen die bij de stembureaus in Amsterdam, Deventer en Rotterdam werden uitgebracht gingen er zeven naar de AKP van de Turkse president. Dat was op papier een monsterscore voor Erdogan, maar het hoeft niet te betekenen dat de meerderheid van de Turkse Nederlanders achter de AKP staat. Uiteindelijk brachten 'slechts' 114 duizend Turken een stem uit, een opkomst van 46 procent. Van de overige 54 procent van de Turkse kiesgerechtigden in Nederland is onbekend of zij de president steunen. Het enige wat daardoor zeker is: een derde van de stemgerechtigde Turkse Nederlanders stemde in 2015 op de AKP.

Beeld anp

3. Wat weten over die thuisblijvers?

Dat de steun voor Erdogan in die groep vermoedelijk kleiner is. Dat zeggen Ahmet Azdural van het Inspraakorgaan Turken in Nederland (IOT) en Fethi Killi, oud-voorzitter van de alevitische HAK-DER. Azudral: 'Voor Erdogan-aanhangers zijn bussen geregeld naar de stembureaus. Die hadden de tegen-stemmers niet.' Killi: 'Erdogan kan een effectieve machine inzetten. Er gaat veel geld in om. Tegenstemmers worden geïntimideerd en blijven thuis.'

Bij de vorige verkiezingen waren de alevieten, Koerden en seculieren niet goed gemobiliseerd, zegt de Turks-Nederlandse cultureel antropoloog Ibrahim Yerden. 'Bij het referendum staat er meer op het spel voor hen. De noodzaak nu wel te gaan stemmen is groter.'

Dan is er nog een grote groep die zich nauwelijks bezig houdt met de Turkse politiek, zegt UvA-onderzoeker Floris Vermeulen. 'Zij voelen minder binding met Turkije, of uiten hun Turkse identiteit op een andere manier dan door op Erdogan te stemmen. Zij blijven gauw thuis. Het kost toch snel een hele dag om naar Rotterdam of Deventer te gaan om te stemmen.'

4. De Turkse gemeenschap is verdeeld in talloze subgroepen: nationalisten, Koerden, Gülenisten, enzovoorts. Hoe gaan zij stemmen?

De Turkse gemeenschap in Nederland, die uit bijna 400 duizend mensen bestaat, is behoorlijk verzuild. En van een aantal zuilen is ook wel bekend hoe ze over Erdogan denken en wat ze zullen gaan stemmen bij het referendum. De grootste groep bestaan uit de traditionele gastarbeiders en hun nazaten. Zij zijn religieus en nationalistisch. De meesten voelen zich aangetrokken tot Erdogan. Het ligt voor de hand dat ze vóór de grondwetswijziging gaan stemmen en dat ze vinden dat Turkse ministers hier campagne moeten kunnen voeren.

Andere Turkse subgroepen zijn kritischer. Zo mogen de Koerden met die nieuwe Grondwet niet eens meer praten over eventuele autonomie. Zij zullen voornamelijk nee stemmen. Gülenisten liggen sinds afgelopen zomer onder vuur, omdat Erdogan ze verantwoordelijk houdt voor de mislukte coup. Zij zullen op 16 april tegen de grondwetswijzigingen stemmen. En ook de alevieten, die in Turkije worden onderdrukt, moeten niets van Erdogan hebben. Zij zullen hem niet aan meer macht willen helpen. Probleem is dat niet bekend is hoe groot deze groepen zijn. Dat wordt nergens geregistreerd. Schattingen van het aantal Koerden in Nederland variëren bijvoorbeeld tussen 40 duizend en 100 duizend. Het aantal Turks-Nederlandse alevieten ligt vermoedelijk tussen de 80 en 100 duizend.

Het referendum

De Turken spreken zich op 16 april per referendum uit over een wijziging van de Grondwet. Bij een ja maakt het huidige parlementaire stelsel plaats voor een systeem waarin alle uitvoerende macht bij de president ligt. Volgens Erdogan, die met de nieuwe Grondwet mogelijk tot 2029 aan de macht kan blijven, is dat nodig om Turkije goed te kunnen regeren. Tegenstanders zeggen dat het parlement buitenspel wordt gezet en dat de president feitelijk alleenheerser is, omdat hij aan het hoofd van de regering staat, ministers en hoge ambtenaren benoemt, de noodtoestand kan uitroepen en het parlement mag ontbinden.

Demonstranten bij het Turkse consulaat in Rotterdam. Beeld anp

5. Wat zeggen de spanningen over de integratie van Turkse Nederlanders?

Vooral dat er nog veel werk aan de winkel is. Dit is ook de conclusie van alle Turkse organisaties die maandag met Asscher om de tafel gingen, zegt Ahmet Azdural van IOT, die daar bij aanwezig was. 'De Turkse Nederlanders dreigen een speelbal te worden van beide landen. Dat bevordert de integratie niet.'

Volgens het onderzoek van Opiniehuis en Ipsos voelt 40 procent van de Turkse Nederlanders zich niet thuis in Nederland. Die kloof zal alleen maar dieper worden, denkt de Turks-Nederlandse cultureel antropoloog Ibrahim Yerden, 'Ja-stemmers worden via de Turkse televisie aangemoedigd de straat op te gaan. Jullie zijn onze ambassadeurs, krijgen ze te horen. Jullie moeten ons land, onze president verdedigen. Dat schrikt Nederlanders af, die al die rode vlaggen op tv zien.' Azdural zegt dat alle Turkse Nederlanders erop zullen worden aangesproken in hun omgeving, op school, op hun werk. Dat zet de gemeenschap nog verder op afstand.'

De zorgen over een nieuwe Turkse grondwet zijn groot. In deze video wordt haarfijn uitgelegd waarom de wijziging die Erdogan wil doorvoeren zo omstreden is.

'Nazipraktijken', vindt Erdogan het uitzetten van een Turkse minister. In Berlijn, Brussel en Parijs worden deze uitlatingen 'onacceptabel' en 'schandalig' genoemd. Hiermee schaart Europa zich achter Nederland.

Is Tayyip Erdogan een dictator? Lees het profiel dat Rob Vreeken over de Turkse president hier terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden