Steun voor maoïsten Nepal ook ingegeven door angst

Veel Nepalezen hebben gemengde gevoelens over de maoïstische rebellen in hun land. 'Ik ben tegen het geweld, maar ze zetten zich wel in voor het afbreken van het kastensysteem.'..

Waarom Gopal Konwar de maoïstische rebellen een warm hart toedraagt? Dat is simpel. De inwoner van het hoog gelegen gehucht, dat de laatste maanden is veranderd in een uitkijkpost van het Nepalese leger vanwege het zicht over de stad Pokhara en de Himalaya-bergen, kijkt snel om zich heen. Geen regeringssoldaten in de buurt?

Op fluistertoon vervolgt hij: 'Ik had goed werk, bij een aannemer. Maar ineens moest ik oprotten. Hij huurde iemand anders in. En die kreeg veel meer loon!'

Nee, ideologische overwegingen over de wijdverbreide armoede in Nepal speelden geen rol in Konwars plotselinge sympathie voor de maoïsten. Wel een arbeidsconflict. Wie komt er nou op voor de rechten van een armoedzaaier van een lage kaste als hij? Juist.

Een telefoontje naar zijn maoïstische nicht volstond. Daarna kwam de aannemer razendsnel over de brug met een aanzienlijke som geld. 'De maoisten zijn oké', glimlacht Konwar, wiens echte naam anders is.

In andere delen van de wereld mag het rode boekje van Mao Zedong als museumstuk worden beschouwd, niet in Nepal. 'Het ene anachronisme lokt het andere uit', zei columnist C.K. Lal eens over de wonderlijke combinatie van monarchie en maoïsme in zijn land. Maar anachronistisch of niet, buiten de steden maken de maoïsten de dienst uit in naar schatting 80 procent van het land, na een opstand die al tien jaar duurt en dertienduizend levens heeft geëist.

Mensenrechtenorganisaties spreken van marteling, executie en ontvoering op grote schaal door zowel de maoïsten als het regeringsleger. Dorpen leven in permanente staat van paranoïa, omdat dorpelingen door de ene partij al snel als aanhangers van de andere worden gezien. Met alle consequenties van dien.

Antropoloog Judith Pettigrew memoreert het advies dat ze kreeg om geen sneakers van het merk Gold Star te dragen. 'Dan zouden de regeringssoldaten je kunnen aanzien voor een maoïst.'

Het redelijk gedisciplineerde 'volksleger' bestaat voor een groot deel uit Nepalezen uit de lagere klassen, vrouwen en minderjarigen. Die laatsten worden van school geplukt en op afgelegen plekken geïndoctrineerd.

Veertien jaar oud is hij pas, de jongen in het nieuwe legergroene camouflagepak, die op een foto liefkozend het luchtafweergeschut vasthoudt. Hij poseerde breeduit lachend voor de camera van journalist Bhojrag Bhat, die onlangs een reportage maakte in het verre westen, de bakermat van de opstand. Bhat: 'Ze hebben daar een maoïstische staat opgericht, compleet met ziekenhuizen en scholen. De soldaten lopen er openlijk over straat.'

Dat de regering pas in 2001 besloot de strijdkrachten tegen de rebellen in te zetten, is een belangrijke oorzaak geweest van het succes van het maoïstische leger, dat wordt geschat op tienduizend guerrillastrijders, bewapend met AK47's, M16's en van rijstkokers gemaakte bommen.

De strijders hebben hun wapenarsenaal door aanvallen op politiebureaus telkens weten uit te breiden, zei Pushpa Kamal Dahal alias Prachandra (De Woeste) in een zeldzaam interview met de Nepalese krant Kantipur Daily. Hij is de onbetwiste en mysterieuze leider, die naar wordt aangenomen resideert in India, het buurland dat de maoïsten volgens sommige waarnemers morele steun gaf totdat ze na 11 september 2001 tot terroristen werden bestempeld door de Nepalese regering.

Hoofdredacteur Narayan Wagle van de Kantipur Daily heeft net als de meeste hoogopgeleiden gemengde gevoelens over de maoïsten. 'Ik ben tegen het geweld dat ze gebruiken, maar ze zetten zich wel in voor het afbreken van het kastensysteem.'

Inspiratiebronnen voor de Communistische Partij van Nepal (Maoïstisch), zoals de rebellen officieel heten, zijn Mao en Lenin. Maar hun agenda wordt vooral gekenmerkt door een grote mate van 'ideologische mobiliteit en doelbewuste dubbelzinnigheid', aldus een deskundige.

Ze zijn voortgekomen uit de communistische beweging, die uit onvrede met de chaotische eerste jaren van democratie in 1996 de parlementaire politiek de rug toekeerde. Sindsdien hebben ze een politieke en een militaire tak.

De maoïsten pleiten voor emancipatie van onderdrukte groepen, afschaffing van de monarchie en de verkiezing van een raad die een nieuwe grondwet opstelt. Maar wat er precies aan de grondwet moet veranderen, is onduidelijk.

De steun voor de maoïsten onder de Nepalezen wordt niet alleen ingegeven door de afwezigheid van overheidsgezag op het platteland en sociale en economische ongelijkheid. Ook angst speelt een grote rol.

Tim Tiwaki, een zakenman in Pokhara, weet dat bijna elk bedrijf in de stad beschermingsgeld betaalt aan de maoïsten. 'Iedereen krijgt wel een keer een telefoontje.'

Op het platteland gaan de 'donaties' voor de revolutie in natura. Onlangs kreeg de zus van Tiwaki bezoek. 'Er stonden ineens maoïsten voor haar deur en die eisten dat ze rijst voor hen zou koken, en een kip zou slachten.'

Het is vanwege dit soort acties dat steeds minder Nepalezen van harte achter de maoïsten staan. Volgens een opiniepeiling zijn ze gezakt van 20 procent van de stemmen in 2003 naar slechts 11 procent nu, als ze zouden deelnemen aan de democratische politiek. Ze zijn ook niet in staat gebleken om een van de provinciesteden langer dan 24 uur te bezetten. Laat staan dat ze de hoofdstad Kathmandu kunnen innemen, zegt columnist C.K. Lal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden