Steun aan NAVO-acties drijft GroenLinks tot wanhoop

Twee GroenLinks-Kamerleden hebben hun steun voor de NAVO-acties op Joegoslavië ingetrokken. Zij geloven niet meer dat die de Serviërs tot overleg kunnen dwingen....

Dinsdagochtend verkeert GroenLinks in verhoogde staat van paraatheid. Om half tien posteren twee bodyguards en twee kamerbodes zich op strategische posities in de Sicco Mansholtsteeg, waar de Tweede-Kamerfractie is gehuisvest.

Er is hoog bezoek op komst. Minister van Buitenlandse Zaken J. van Aartsen loopt bij fractievoorzitter P. Rosenmöller binnen. Zijn gesprek met de fractietop van GroenLinks duurt een halfuurtje. Daarna praat hij nog vijf minuten op de kamer van GroenLinks-parlementariër F. Karimi, die voor zichzelf al het besluit heeft genomen dat ze de NAVO-luchtacties niet meer steunt.

Later die ochtend vergadert de Tweede-Kamerfractie van GroenLinks in de Dreeszaal over de genocide die zich in Kosovo voltrekt en het geallieerde militaire ingrijpen. Tijdens een broodjespauze loopt een geëmotioneerd Kamerlid met de zakdoek in de aanslag naar buiten.

I. van Gent en F. Halsema steken een sigaret op. 'Die militairen roken ook als ketters', zegt Van Gent. Een passant riposteert: 'In tijden van oorlog zijn alle middelen geoorloofd.'

In het Kamerdebat die middag zal Rosenmöller meedelen dat twee van zijn fractieleden de luchtaanvallen niet meer steunen. De rest van de fractie verbindt voorwaarden aan verdere steun. Is de Nederlandse regering bereid zich bij de bondgenoten in te zetten om een bruggenhoofd te creëren, en is men bereid de bombardementen 24 uur te stoppen als een diplomatieke oplossing gloort?

Alle fractieleden van GroenLinks maken een worsteling door, die is verhevigd sinds afgelopen woensdag is ingestemd met de NAVO-bombardementen. 'Na zo'n fractievergadering heeft iedereen hoofdpijn', zegt M. Rabbae. 'Maar niemand probeert zijn morele gelijk te halen. We respecteren elkaars standpunten.'

Zijn collega A. Harrewijn: 'Mijn aarzelingen werden verhevigd toen de etnische zuiveringen in een moordend tempo werden opgevoerd. Maar je worstelt en wordt steeds kwader. Je hoopt en bidt dat het ophoudt.' Afgelopen zondag preekte dominee Harrewijn in de Amsterdamse Amstelkerk over Kosovo.

De elf fractieleden verkeren al enige weken in een permanent crisisberaad. Ze worden bestookt door de achterban. 'In je worsteling wil je er vooral veel met de anderen over praten,' zegt H. van der Steenhoven. 'Klopt onze strategie nog wel?'

Rabbae: 'Het knaagt aan je, het is kiezen tussen pest en cholera.'

Harrewijn, voormalig CPN'er, krijgt oudere communisten aan de telefoon: 'Hoe kunnen jullie met de NAVO in zee gaan, je hebt ons uitgeleverd aan onze voormalige vijand.' Harrewijn legt dan rustig uit wat de beweegredenen zijn.

De opmaat naar een aantal hectische dagen voor de GroenLinksfractie begint afgelopen vrijdag. GroenLinks-Kamerlid Karimi zit thuis op de bank en zapt van het ene net naar het andere op zoek naar Kosovo-actualiteiten. Tijdens het televisiegesprek met minister-president Kok weet ze dat ze haar steun aan de NAVO-luchtacties gaat intrekken. Karimi alarmeert haar fractie en wil zaterdag spoedoverleg.

'Kok twijfelde zichtbaar over de acties', zegt Karimi. 'Maar ik had er spijt van daarmee te hebben ingestemd op het moment dat hij zei dat grondtroepen als vervolg van de luchtacties in NAVO-verband nooit aan de orde waren geweest. Dat was mijn voorwaarde voor steun aan de bombardementen.'

Op een enkeling na zitten de fractieleden zaterdagmiddag thuis bij vice-fractievoorzitter M. Vos. Het gesprek wordt geleid door fractievoorzitter Rosenmöller. Hij realiseert zich dat er twee van zijn fractiegenoten buiten de boot kunnen gaan vallen. Naast Karimi is dat Van Gent.

'51 procent in mij was vóór luchtacties en 49 procent tegen', zegt zij. 'Ik heb er na mijn besluit nog de hele nacht over gepiekerd. En dan zie je de beelden op CNN waar ik al bang voor was. Je balanceert voortdurend op de rand van wel of niet doorgaan.'

Er worden zaterdag bij Vos drie afspraken gemaakt. Alle parlementariërs van GroenLinks zullen gaan nadenken wat er mogelijk is tussen de opties van niets doen op de grond en het inschakelen van grondtroepen. Rosenmöller zal een gesprek aanvragen met de minister van Buitenlandse Zaken, Van Aartsen. En er zal een verzoek worden gedaan om de militaire top alle defensiewoordvoerders in de Tweede Kamer vertrouwelijk te laten briefen.

'Het was een therapeutische sessie', zegt Halsema over de bijeenkomst van zaterdag. 'Iedereen had de behoefte aan ontlading, je verandert elke halve dag van standpunt.'

Voor maandag staat een bijeenkomst met secretaris M. Faber van het Interkerkelijk Vredesberaad gepland. Diens mobiele telefoon brengt het ene onheilspellende nieuws na het andere. Bekenden van hem worden vermoord en Faber vraagt af en toe schorsing om zijn emoties te verwerken. Het maakt grote indruk op de fractieleden.

Dinsdagavond, na het Kamerdebat, zegt Van Gent dat de luchtacties moeten ophouden en plaatsmaken voor een diplomatiek offensief. '60 procent in me is nu tegen luchtacties.'

Karimi heeft het Kamerdebat intensief beluisterd en ziet er ontdaan uit. Terugblikkend vindt ze dat er door haar fractie te eenzijdig is gekeken naar de vraag of er wel of niet moest worden gebomdardeerd. 'We hebben te weinig een bredere afweging gemaakt. Over de destabilisatie van de regio hebben we niet gesproken.'

Karimi realiseert zich dat Nederland een klein land is en GroenLinks een oppositonele partij. 'Ik heb mezelf steeds voorgehouden dat mijn stem de doorslaggevende had kunnen zijn. Kok zei in het debat dat Milosevic niet deugt en afspraken schendt. Beschouw hem dan als Hitler en ga ervoor met grondtroepen. Of je voert geen oorlog, of een totale oorlog. Een kwart-oorlog, dat werkt niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden