nieuws Oxycodon

Sterke toename overdoses met pijnstiller oxycodon

Het aantal overdoses met de verslavende, morfine-achtige pijnstiller oxycodon stijgt sterk, blijkt uit nieuwe cijfers van het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC). Patiënten kunnen na een overdoses oxycodon in coma raken of met ademhalingsproblemen in het ziekenhuis belanden. Het NVIC noemt de cijfers zorgwekkend, ook omdat het aantal overdoses harder stijgt dan het aantal gebruikers.

Het aantal oxycodon-overdoses is ruim zes keer zo hoog als in 2008. Beeld Getty

Oxycodon is een opiaat dat twee keer zo sterk is als morfine. Verslaafde patiënten beschrijven afkicktaferelen die doen denken aan heroïne: zweten, koorts en hevige pijnen. Het aantal overdoses is ruim verzesvoudigd: van 43 meldingen in 2008 naar 280 in 2017, aldus het jaarverslag van het NVIC dat vrijdag verschijnt. Dit jaar dreigt zelfs een vertienvoudiging, want alleen al in het eerste halfjaar van 2018 meldden artsen 215 overdoses.

Het NVIC fungeert als adviescentrum en registreert de overdoses alleen wanneer dokters om raad vragen bij een vergiftiging. Het werkelijke aantal overdoses ligt volgens het NVIC in werkelijkheid hoger, omdat artsen niet verplicht zijn om melding te doen.

Topje van de ijsberg

‘Wij maken ons zorgen over deze groei’, zegt toxicoloog Antoinette van Riel van het NVIC. ‘Wat wij hier binnenkrijgen, is het topje van de ijsberg. In de Verenigde Staten is het ook op deze manier begonnen. Artsen, die deze pijnstillers vaak via herhaalrecepten voorschrijven, moeten bewuster worden van de verslavingsrisico’s en restrictiever omgaan met het voorschrijven van pijnstillers zoals oxycodon. We vragen ons af of de aandacht voor pijnbestrijding niet te ver is doorgeschoten.’

Vorige maand waarschuwden deskundigen in de Volkskrant dat het aantal gebruikers van de pijnstiller oxycodon in Nederland met alarmerende snelheid stijgt. In zes jaar tijd verdrievoudigde het aantal gebruikers tot 439 duizend in 2017, aldus de Stichting Farmaceutische Kengetallen. Volgens artsen is dat alarmerend, omdat oxycodon bij langdurig gebruik sterk verslavend is.

Huisartsenorganisatie NHG heeft om die reden in juni de richtlijn voor het uitschrijven van opioïde pijnstillers al aangepast. Herhaalrecepten zouden volgens de NHG pas mogen worden uitgeschreven als de patiënt eerst opnieuw is gezien. ‘Ook hebben we toegevoegd dat opioïden niet geschikt zijn voor patiënten die eerder last hadden van middelenafhankelijkheid, inclusief alcohol en roken’, aldus Monique Verduijn van de NHG.

Amerikaanse crisis

In de VS wordt inmiddels gesproken van een ‘opioïdencrisis’ en bestempelde de Drug Enforcement Administration het probleem in 2015 officieel als een ‘epidemie’. Volgens schattingen overlijden daar dagelijks bijna vijftig mensen aan opioïden zoals oxycodon en het nog sterkere fentanyl. Recent stierven ook popsterren Prince en Tom Petty aan een overdosis zware opioïde pijnstillers.

Of in Nederland ook mensen zijn overleden aan een overdosis, is niet bekend. ‘We weten van ggd-artsen wel dat er soms pillenstrips worden gevonden naast overledenen’, zegt toxicoloog Van Riel. ‘Maar vaak wordt dat niet verder uitgezocht, omdat het gaat om patiënten die terminaal waren.’

Oxycodon werd populair na een marketingcampagne van fabrikant Purdue, die later in de VS megaboetes kreeg wegens misleidende informatie. Lang zeiden fabrikanten dat het met het verslavingsrisico wel meeviel, zegt Van Riel. ‘In de praktijk viel dat toch tegen.’

Goedaardige pijn

In Nederland werd oxycodon voorheen vooral gebruikt voor pijnstilling bij terminale kankerpatiënten. Tegenwoordig schrijven artsen het middel ook veelvuldig voor bij zogenoemde ‘goedaardige pijn’, bijvoorbeeld na een botbreuk of een hernia. Sommige artsen stellen dat ziekenhuizen vaker zware pijnstillers voorschrijven doordat de inspectie hen is gaan afrekenen op ‘pijnregistratie’: hoe meer patiënten wordt gevraagd naar hun pijnbeleving, hoe beter het ziekenhuis scoort.

Minister Bruins (Medische Zorg) ontkende deze week in antwoord op D66-Kamervragen dat dit een prikkel is om meer zware pijnstillers te verstrekken. Hij stelt dat de keuze van geneesmiddelen de verantwoordelijkheid is van artsen. ‘Het blijft zaak dat voorschrijvers zich bewust zijn van de risico’s en hun patiënten goed voorlichten.’ Ook noemt hij het belangrijk om het gebruik van opioïden zoals oxycodon ‘te blijven monitoren’.

De dokter als dealer: ‘In Nederland is allang sprake van een stille opioïde-epidemie’

Steeds vaker worden in Nederland zware pijnstillers voorgeschreven, hoewel uit de VS bekend is dat ze te vergelijken zijn met heroïne. De Volkskrant sprak met vier patiënten die verslaafd raakten. ‘Als mijn vrouw de oxycodon niet had verstopt, was ik zo weer begonnen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.