Sterk in zijn eigen geloof

Jan Berendsen (49) is de succesvolste clubcoach in het vrouwenvolleybal van de laatste jaren. De trainer van Arke Pollux kwam desondanks bij Top Volleybal Nederland niet in aanmerking voor de baan van bondscoach....

IN DE Mesdagstraat in Hengelo slaapt volleybal op één kussen. Jan Berendsen, de trainer-coach van Arke Pollux, is sinds een jaar getrouwd met Diane Rademaker, de spelverdeelster van dezelfde club. Daarvoor woonden ze vijf jaar samen.

'We hebben het er gisteravond in bed nog over gehad', hoor je de man zeggen. De vrouw denkt tijdens het interview mee. Ze zit achter in de kamer gebogen over haar studieboeken psychologie.

Hun samenwerking is er een van volledig vertrouwen. Hij rekent op haar intuïtie aan het net. 'Je kunt wel iets bedenken, maar dat kan de tegenstander ook en zich er op instellen.'

Zij vertrouwt op haar eigen scherpzinnigheid. 'Bij 13-13 in de tie-break weet ik echt niet hoe ik de twee beslissende ballen ga geven. Of je moet een topspeelster als Chaïne Staelens op de linksvoor-positie hebben, dan gaan beide ballen naar haar.'

De twee van Pollux treden in de rijke volleybaltraditie van coaches en spelverdeelsters die elkaar ook buiten de lijnen het diepste vertrouwen geven. Bondscoach Peter Murphy en recordinternational Fransje Arts vormden een bekend duo, net als de Friese combinatie Hans van Wijnen en Martje de Vries.

Coachen en spelverdelen zijn nauw verwant in het volleybal, spelverdelen is coachen binnen de lijnen. 'Het schept een band. Als coach heb je meer contact met je spelverdeelster dan met andere speelsters', meent Jan Berendsen.

Hij werd wijs in een vrouwenteam uit Cuijk, Shock genaamd, dat de jonge trainer inwijdde in de kneepjes van het vak. 'Die vrouwen hadden eerder eredivisie gespeeld. Het was voor mij de ideale opstap.

'Ik had net mijn A-licentie gehaald. De man van de cursus wist wel een clubje voor mij. Het was zestig kilometer rijden, met een pontje de Maas over. Ik kreeg 1500 gulden per jaar. Er moest geld bij, maar het was een ambitieus clubje en ik werd geconfronteerd met fanatieke dertigers die er veel van wisten.'

Op een korte rol als trouble-shooter bij de mannen van Kidang na, coachte Berendsen altijd vrouwen: Gemini Elst, Ommen en nu, al zes jaar, Pollux. Hij stimuleert speelsters zelf beslissingen te nemen.

'Ik geef verantwoordelijkheden. De blokkeersters van Pollux organiseren het blok. En ik heb een vrouw, Caroline Wensink, zestien pas, die kan blokkeren. Dat is zeldzaam bij vrouwenvolleybal.

'Diane, als spelverdeelster, organiseert de verdediging. Ellen Koopman is de passhaas, de baas van de pass, de service-receptie. Zij zet de anderen neer, ik bemoei me daar niet mee. Ellen gaat na dit seizoen naar het buitenland. Dat moeten we zien op te lossen.'

Coachen lijkt op deze manier een licht karweitje. Berendsen streeft naar de ultieme zelfstandigheid. 'Ik zeg altijd: als de wedstrijd bezig is, dan moet het team niet eens merken dat ik een hartaanval op de bank krijg.

'Wij werken in groepjes, ook bij time-outs. Oud-international Kirsten Gleis is mijn assistente, die neemt speelsters apart. Alleen als het slecht gaat, dan doe ik het op de ouderwetse manier, voor de hele groep. Dan worden er wenkbrauwen opgetrokken. Dan vertelt de baas hoe het moet.

'Ik wil een team dat zelf denkt en oplossingen aandraagt. Een coach die alles wil beslissen van de kant, die in kranten vertelt hoe zijn team sets won door zijn speciale strategie, die zijn spelverdeelster volstopt met opdrachten, dat is mijn type niet. Je reageert altijd een punt te laat. Bovendien, het hbo- en universitaire gehalte in het volleybal is zo hoog, daarvan moet je gebruik maken.'

Berendsen leidt de ijverige volleybalsters van Pollux met grote toewijding. Hij werkt twintig uur per week bij de politie in Gelderland en groeide niet door in zijn carrière. 'Ik wilde vaste werktijden en dat is lastig bij de politie. Ik moest tijd vrij hebben om mijn teams te trainen.'

Volleybalcoach is zijn hoofdberoep. 'Als enige club in Nederland trainen we elke dag, met de hele groep. Iedereen moet erbij zijn, zonder uitzondering.'

Dan zijn er verder de scouting, de wedstrijdvoorbereiding, de internationale oriëntatie, het opleidingswerk, docent A, en de begeleiding van de Nederlandse Volleybalschool in Zwolle. 'Ik merk dat mijn hele leven volleybal is.'

Met Pollux heeft Berendsen de ambitie gemeen. 'Komend seizoen blijven we nog op hetzelfde niveau, maar in 2002-2003 willen we drie ochtenden trainen met de selectie. De begroting is de laatste vijf jaar drie keer over de kop gegaan. Toen ik hier kwam was het anderhalve ton. We betalen dan ook salarisjes aan de speelsters. Maar straks zal een enorme verhoging van het budget nodig zijn. De man die hier de centen binnenhaalt, is belangrijker dan de trainer.

'Het gaat erom dat speelsters hun rust krijgen. Naar school gaan of werken, van zes tot negen trainen en om elven in je bed kruipen, dat is helemaal niks. Je koopt rust. Als de club vijftigduizend gulden voor het aantrekken van een manager zou hebben te besteden, dan zou ik toch liever dat geld in speelsters of faciliteiten steken.'

Het bestuur van Pollux ('allemaal vrijwilligers, dus je moet niks eisen, dat werkt niet') hield het hart vast toen Top Volleybal Nederland dit jaar op zoek moest naar de opvolger van vrouwenbondscoach Pierre Mathieu. Talentenkweker en kampioenenmaker Berendsen leek een optie. Hij werd nooit benaderd, verklapt hij.

'Ik ben slecht in public-relations, ik heb de pers niet achter mij en ik ben geen man die aan de weg timmert, zoals Mathieu.'

Mathieu werd in '98 vrouwencoach, toen Bert Goedkoop opstapte. Mathieu, een pr-dier, was een Benelux-gerichte mannentrainer. Hij was juist kampioen geworden met Nesselande, maar bleek een zwakke keuze voor de begeleiding van vrouwen.

De man die de vrouwen van Pollux in datzelfde jaar naar de landstitel voerde, Jan Berendsen, werd bij TVN niet eens genoemd. Hij is niet voor niets zoon van een Limburgse kompel, een man die ondergronds zijn brood verdiende. Berendsen is de architect op de achtergrond.

Hij zegt zich geen enkele illusie te hebben gemaakt over de job die aan de Italiaan Frigoni is toegevallen. 'Ik ben er ook de man niet naar om zo'n machinerie in gang te brengen. Ik ken niemand van Top Volleybal Nederland.

'Wie en wat is TVN eigenlijk? Er was ook van de bondscoaches nooit contact of overleg met de clubs. Mathieu deed het niet en communicatie is bepaald Goedkoops zwakste punt. Gelukkig is er nu Cintha Boersma, de assistente van Frigoni.

'TVN behandelt vrouwenvolleybal als een achtergesteld kindje. Dat is vaak zo met vrouwensporten die door mannen worden gerund. De mannen komen eerst. Neem het SSS-Jong Oranje opleidingsverhaal, daar zijn de vrouwen helemaal niet bij in beeld geweest. Dan vraag ik me af: is er wel over nagedacht?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden