Sterk gespeeld gesprek over kunst

Regisseur De Sutter heeft het al te brave Rood gelukkig wat brutale tegenkleuren gegeven.

Rood van John Logan door NTGent, regie Koen de Sutter.


In NTGent Arca, 24/5. Van 6 t/m 9/8 in Verkadefabriek Den Bosch. Tournee: ntgent.be


'In elke borstelstreek schuilt een tragedie', zegt de schilder Mark Rothko in zijn atelier tegen zijn jonge assistent. Het is een tamelijk pathetisch zinnetje van een nogal zelfverzekerde kunstenaar die in alles wil imponeren. Met zijn grote schilderijen en zijn grote woorden dendert hij regelmatig over de jongen heen, zich een koning wanend in de beschutte wereld van verf, borstels, kwasten en doeken.


Twee jaar lang zijn schilder en assistent aan elkaar overgeleverd in deze bedompte tempel van de kunst. Hier werkte Rothko (geboren in Letland, opgegroeid in Amerika) in New York in 1958 en 1959 aan een reeks schilderijen in opdracht van het peperdure restaurant Four Seasons. Tussen beide mannen ontstaat een bedachtzame werkrelatie, die meermalen op de proef wordt gesteld door stevige meningsverschillen.


De Amerikaanse scenarist John Logan (zijn scripts voor films als Gladiator, Aviator en recentelijk Skyfall zijn het meest bekend) schreef in 2009 over Rothko een toneelstuk onder de titel Red, dat groot succes had in New York en Londen. Het stuk wordt onder de titel Rood nu gespeeld door NTGent, met Wim Opbrouck als Rothko en Servé Hermans als zijn assistent.


De kleur rood is een van de gespreksonderwerpen tussen beide mannen. Ook discussiëren ze over de kleur zwart, over schilderen in het algemeen, over het nut van kunst en de hang naar commercie. Soms verzandt dat in een lesje moderne kunstgeschiedenis (Jackson Pollock, Van Gogh, Caravaggio en de 'soepblikkenkunst' van Andy Warhol passeren de revue), vaker gaat het over het verschil tussen bezetenheid en discipline, tussen emotie en rede. Even maar wordt het contact tussen de oudere man en de jongen persoonlijk, als de laatste vertelt over zijn vroeg gestorven ouders. Maar de relatie zelf blijft aan de oppervlakte en dat is jammer, omdat Rood wel wat meer intermenselijk drama had kunnen gebruiken. Dat neemt niet weg dat er veel belangwekkends over schilderen, kleuren en kunst wordt beweerd, vooral in de bezwerende monologen van Rothko. Bovendien wordt hij regelmatig door zijn assistent uitgedaagd.


In regie van Koen de Sutter begint de voorstelling met een minutenlange weergave van een recente veiling waarin een doek van Rothko 77,5 miljoen dollar opbrengt. De Sutter heeft het al te brave Rood gelukkig wat brutale tegenkleuren gegeven: een fysiek gevecht tussen beide mannen, het uitputtend laten beschilderen van een groot doek, een soundscape waarin Bizets Parelvissers en Miles Davis elkaar afwisselen, naargeestig hard licht en soms een ronduit duistere sfeer. Maar de grootste troef is het acteren van Wim Opbrouck als Rothko. Beheerst en ingetogen, timide zelfs en in die zin voor deze altijd uitbundige Vlaming tamelijk bijzonder. Met af en toen een uitbarsting van verbaal geweld en ontembare emoties. Het is een knap opgebouwde en technisch uiterst vernuftige rol waarmee de acteur inzicht geeft in de ziel van een getormenteerde kunstenaar. Servé Hermans laat zich geenszins wegspelen door dit alles. Hij geeft sterk tegenspel, incasseert, prikkelt en stelt de juiste vragen.


De schilderijen die het restaurant nooit hebben bereikt, hangen nu in Tate Modern in Londen. Grote doeken, in donkerbruin rood, dat steeds zwarter werd. 'Wij hebben de kunst nodig om niet aan de waarheid ten onder te gaan', zegt Rothko, die na een bezoek aan het restaurant besluit het contract te verbreken. Niemand die daar voor zoveel geld dat soort voedsel naar binnen werkt, zal oog hebben voor zijn kunst, vermoedt hij.


Rood is in dat opzicht een aanklacht tegen al te commercieel denken binnen de kunstwereld en door de kunstenaar zelf. Daarom alleen al is deze voorstelling juist nu belangwekkend.


Mark Rothko

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden