Ster van hervormer Schr begint te rijzen

Enigszins ironisch is het wel:..

Sander van Walsum

De indruk dat de 'sociale kwestie' aan belang heeft ingeboet, wordt bevestigd door de enqus waaraan de Duitsers met grote regelmaat worden onderworpen: minder dan een kwart van de respondenten merkt Hartz IV nog aan als het belangrijkste thema in de actualiteit, tegen 66 procent in augustus.

De snelheid waarmee de kentering van het publieke sentiment zich heeft voltrokken, is opmerkelijk. In de nazomer werd het sociaal klimaat in Duitsland nog ztvlambaar geacht, dat bondskanselier Gerhard Schr tot een vervroegde terugkeer van zijn vakantie werd gemaand. Commentatoren maakten de treurige balans van zijn regering op, en speculeerden over vervroegde verkiezingen.

De omslag kan worden toegeschreven aan de vermoeidheidsverschijnselen binnen het afwijzingsfront. Er wordt al sinds augustus in tientallen Duitse steden (vooral in het oosten) tegen Hartz IV gedemonstreerd. De oppositie heeft onderwijl de eenheid niet weten te bewaren: al na een paar weken traden meningsverschillen van ideologische en strategische aard aan het licht. In Berlijn stonden twee concurrerende maandagse demonstraties op de rol.

Maar de acceptatie van sociale hervormingen is ook gegroeid. De bondsregering, die aanvankelijk werd verweten haar voorlichtingstaak ernstig te hebben verwaarloosd, heeft gepoogd dit verzuim te corrigeren met een zakelijke campagne over nut en noodzaak van de Hartz-wetten. Wellicht konden hiermee gangbare misverstanden over 'armoede per decreet' worden weggenomen.

Verder sorteren de hervormingen, al drie maanden vze van kracht worden, effect. Zo spannen werklozen zich beduidend meer in voor het vinden van een baan dan voorheen. En daarbij zijn zij ook nog eens minder kieskeurig. Duitsland lijkt in elk geval te worden verlost van een van zijn ziekteverschijnselen: veel vacatures te midden van een hoge werkloosheid.

Nog belangrijker is de suggestie van onwankelbaarheid die de regering sinds kort weet te wekken. Aanvankelijk traden Schr en zijn ministers nogal defensief op. Zij volstonden met de vaststelling dat hervormingen noodzakelijk zijn. Met een nadere toelichting over de consequenties voor uitkeringsgerechtigden waren zij niet erg genereus.

Na de eerste maandagse demonstraties sloeg de regering de weg van de minste weerstand in: ze deed enige concessies en toonde begrip voor de gewekte onrust. Maar ergens in september was de tijd van pappen en nathouden voorbij. Bondskanselier Schr liet, de blik strak op de camera's gericht, weten dat de Hartz-tegenstanders niet op verdere 'aanpassingen' hoeven te rekenen.

Om elke twijfel over zijn standvastigheid weg te nemen, hekelde hij de Duitse onhebbelijkheid om zich voor de leniging van alle noden tot de overheid te richten. Hij positioneert zijn partij, de SPD, als de enige rechtschapen hervormingspartij. De handicap van augustus, de vereenzelviging met pijnlijke saneringen, moet in een belofte voor de toekomst worden omgezet.

Wat is er gebeurd met Schr? Misschien heeft hij het advies van zijn mediastrategen ter harte genomen. Misschien heeft hij wel lering getrokken uit de omstandigheid dat De Groenen, zijn coalitiepartner, zich onomwonden achter de hervormingskoers hebben opgesteld zonder daarvoor in peilingen en bij verkiezingen te worden gestraft. Maar misschien spreekt de bondskanselier, die zelden op rotsvaste principes kan worden betrapt, dit keer wel uit de kracht van een overtuiging.

En dat lijkt te lonen. Bij de laatste verkiezingen wist de SPD zich te handhaven, en in de peilingen is de achterstand ten opzichte van de CDU/CSU (die ooit de 25 procent naderde) tot tien procent geslonken. Als Schr de mogelijkheid van een derde regeringsperiode noemt, wordt hij inmiddels volkomen serieus genomen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden