Stephen Ellis hield van Afrika

Afrika-deskundige Stephen Ellis hield van Afrika, maar schroomde niet de politici daar genadeloos aan te vallen.

Stephen Ellis

Hij omhelsde het leven, maar accepteerde de dood, zo zei Gerrie ter Haar over haar echtgenoot Stephen Ellis (63), een van de meest gerenommeerde Afrika-deskundigen ter wereld. Hij hield ontzettend veel van Afrika, maar kon de politici daar genadeloos aanvallen.

Ellis was verbonden aan het Afrika-Studiecentrum van de Universiteit Leiden. Hij stierf op 29 juli - thuis in Amsterdam - aan de gevolgen van leukemie. De ziekte was drie jaar geleden bij hem geconstateerd. Hij werkte tot een dag voor zijn dood. Hij wilde hoe dan ook zijn boek over de geschiedenis van de georganiseerde misdaad in Nigeria voltooien. Dat werk zal volgend voorjaar verschijnen.

Stephen Ellis werd geboren in het Engelse Nottingham en studeerde moderne geschiedenis aan de Universiteit van Oxford. Hij kwam in contact met Afrika doordat hij als vrijwilliger een jaar Engelse les gaf aan het Collège Libermann in Kameroen. Later promoveerde hij op een proefschrift over een revolte op het eiland Madagaskar aan het einde van de 19de eeuw (The Rising of the Red Shawls). Hij werkte twee jaar aan de universiteit en ging daarna aan de slag in Londen op het internationale secretariaat van Amnesty International. Hier leerde hij zijn vrouw Gerrie (een godsdienstwetenschapper) kennen, die als vrijwilliger actief was voor Amnesty.

Boeken

In 1991 werd hij directeur van het Afrika-Studiecentrum in Leiden. Liefst 82 publicaties staan op zijn naam, waarvan een deel de problemen onthulden die pas veel later actueel zouden worden. Zijn populairste boek was De criminalisering van de staat in Afrika, dat hij samen met twee co-auteurs schreef. Hij constateerde dat drugscriminelen in veel Afrikaanse staten de macht hadden gegrepen, omdat het wettig gezag door economische crises en gebrek aan legitimiteit niet meer functioneerde.

Een ander spraakmakend boek was The Mask of Anarchy: The Destruction of Liberia and the Religious Dimension of an African Civil War uit 2001. Hij beschuldigde de Liberiaanse leider Charles Taylor en zijn trawanten van wandaden, waaronder kannibalisme. Aanvankelijk werd Ellis beschuldigd van racisme, maar in 2008 werd hij opgeroepen als getuige-deskundige voor het onderzoek van het Speciale Tribunaal in Den Haag naar de gebeurtenissen in Liberia.

In het boek Worlds of Power: Religious Thought and Political Practice in Africa uit 2004, dat hij samen met zijn echtgenote schreef, koppelde hij het grote belang van de religieuze beleving in Afrika aan het politieke machtsspel.

Nelson Mandela

In 2012 publiceerde hij ook een boek over de geschiedenis van de Zuid-Afrikaanse bevrijdingsbeweging ANC, waarin op grond van onderzoek in de Oost-Duitse Stasi-archieven werd onthuld dat voormalig president Nelson Mandela aanvankelijk lid was geweest van de Zuid-Afrikaanse Communistische Partij - iets wat Mandela altijd heeft ontkend. Ineke van Kessel van de Nederlandse Vereniging voor Afrika Studies (NVAS) zei dat Ellis 'ten onrechte cynisch werd genoemd omdat hij vraagtekens zette bij de activiteiten van veel zogenoemde Afrikaanse bevrijdingsbewegingen'. Hij schroomde nooit tegen gemakzuchtige opvattingen in te gaan om de waarheid boven tafel te krijgen.

Ellis bezette sinds 2008 de Desmond Tutu-leerstoel aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Ook was hij speciaal adviseur van het ministerie van Buitenlandse Zaken en was hij verbonden aan de Kofi Annan Foundation.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden