Stephan Sanders: Onvoorstelbaar, de 'rassenleer' is bezig aan een comeback in de westerse wereld

Stephan Sanders

Dit was het jaar waarin het onvoorstelbare gebeurde: dat wat vroeger wel 'rassenleer' werd genoemd, is bezig een comeback te maken in de westerse wereld, zowel in Amerika als Europa. Onvoorstelbaar, omdat ik een kind ben van de jaren zestig, toen al die Martin Luther King scholen in Nederland hun naam kregen, ook in het diepe Twente waar ik woonde. Je geloofde toen dat 'ras' en 'rasverschil' definitief tot het verleden behoorden; bij de verhalen van vader en grootvader over de oorlog, bij de geschiedenislessen over de moord op de Joden, bij... Nee, nog niet bij slavernij en kolonialisme, want daarover ging het toen nauwelijks.

Die rassenleer van toen, waarin het blanke of Arische ras vanzelfsprekend de leiding kreeg over al die andere bruinen en gelen en zwarten, heeft haar woordenschat wel enigszins opgeschoond. Luister naar Jared Taylor, de Amerikaanse, witte superioriteitsdenker met wie Thierry Baudet vijf uur lang dineerde. Er zijn volgens Taylor geen 'racisten' meer, hooguit 'racialisten', en wat vroeger wel 'racisme' werd genoemd is in zijn vocabulaire omgedoopt tot 'ras-realisme'. De oude, besmeurde woorden hebben een fris hemdje aan gekregen, en daarmee kunnen ze hun opwachting maken in bijna elke salon. 'Etno-nationalisme' is ook zo'n begrip waar de nieuwe, oude denkers dol op zijn; idealiter kent elke staat één 'etniciteit' of volksgemeenschap en valt het nationale samen met die ene etnische identiteit. Eén kleur, één ras per land.

De Internationale van de Apartheid.

Donald Trump is in de ogen van Taylor een teken van 'the rise of white consciousness' in het Westen, van het Witte Bewustzijn dus, al had deze rasintellectueel nog liever gezien dat de Amerikaanse president wat uitgesprokener was in zijn raciale, pardon, racialistische voorkeur.

Ik wil graag geloven dat Baudet niet woord voor woord de uitspraken van Taylor onderschrijft, maar de frisse naïviteit die elke keer weer wordt voorgewend, de opzichtige flirt met het etno-gedachtengoed is niet te harden. Ook Trump is een meester in dit spel: hij heeft al die raciale narigheid nooit zelf zo gezegd, maar er zijn altijd wel types in zijn omgeving die het ongestraft mogen fluisteren.

Had iemand mij een jaar geleden gevraagd de onmogelijke keuze te maken tussen Baudet en Wilders, dan had ik Baudet genoemd. Hij leek me beschaafder en democratischer dan Wilders en bovendien dacht ik: die vechten elkaar de tent wel uit. Nu weet ik het niet meer: al die keurige, beschaafde Schubert-liefhebbers, die alle kunst van na de Eerste Wereldoorlog hebben afgeschreven, maar het politieke denken van net vóór de Tweede Wereldoorlog met grote belangstelling bezien. Je kunt het geen onwetendheid meer noemen (ignorance), het begint te lijken op een ontoelaatbaar lang gekoesterde onschuldfantasie (innocence); in het Engels gaat het om een verschil van maar een paar letters.

Ben ik dan van de richting van Gloria Wekker, de emeritus hoogleraar gender en etniciteit, die haar aanklacht Witte onschuld schreef?

Eerst dit: Wekker heeft in haar boek een persoonlijke paragraaf opgenomen, waarin ook een foto staat van haar broer en zusters. De kinderen zijn net vanuit Suriname in Nederland aangekomen, ze poseren in Artis: vijf bruine kinderen, van iets lichter tot iets donkerder. Dit had zo een foto kunnen zijn uit mijn familiealbum: mijn zusje, mijn (pleeg)broer en -zus en ik.

Met dit verschil dat Wekker creoolse Surinaamse ouders had en ik Nederlands blanke. Met dit verschil dat mijn zusje en ik ons altijd 'gemengd' hebben genoemd, en dat raciaal ook waren, maar cultureel geen ander achterland dan Nederland konden aanwijzen.

Dat 'gemengde' komt er karig vanaf in een wereld waar de mensheid is opgedeeld in 'wit' en 'zwart'. Het 'witte bewustzijn' vloeit er ook uit voort. En toch is het de gemengdheid, in cultureel, raciaal en etnisch opzicht, die de wereld van vandaag bepaalt.

'Witte onschuld' is voor iemand als die Jared Taylor veel te onspecifiek: dit is onversneden racisme. En voor al die welwillende blanken is het rücksichtslos streng: veel wordt niet geweten, veel ging ongezien aan ze voorbij, maar de bereidheid tot bijleren is er.

Ik ben niet 'verscheurd' in mijzelf, zoals witte en zwarte denkers vaak menen.

Ik ben samengesteld, zoals praktisch alles en iedereen.

Ik ben van tweeën drie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.