Stenen aanval op de Veluwe

De Veluwe staat onder druk. Steeds meer steden hebben bouwplannen. De regie ontbreekt, het overzicht is zoek...

Van onze verslaggeefster Anja Sligter

Overal is de ruimte verrommeld en versnipperd, alleen op de Veluwe nog niet. Maar ook daar rukt de verstening op. De randen van het natuurgebied staan zwaar onder druk. Woningbouwplannen naderen de stuwwal en dreigen de Veluwe te omsingelen.

Wie denkt dat de Veluwe alleen bestaat uit het Park de Hoge Veluwe heeft het mis. De Veluwe is negen keer zo groot en ligt grofweg tussen Harderwijk, Zwolle, Apeldoorn, Arnhem, Wageningen en Barneveld. Het gebied bestaat voor tweederde uit bos en verder uit heide, vennen en zandverstuivingen. Het is een lappendeken van honderd natuurgebieden en een handvol boerendorpen die in de zomers uitpuilen van de toeristen.

‘De Veluwe is de mooist bewaarde morene uit de tweede ijstijd en tevens het grootste aaneengesloten natuurgebied van Europa’, preciseert directeur Volkert Vintges van de Gelderse Milieufederatie. Het plateau fungeert als een grote groene long in het dichtbevolkte Nederland.

De milieufederatie heeft alle plannen van de gemeenten rond de Veluwe bekeken. ‘We zijn geschrokken van de dreiging’, zegt Vintges. ‘Het zijn allemaal kleine plannetjes en gebiedjes, maar alles bij elkaar wordt het een ramp. Het Rijk en de provincie moeten weer de regie nemen. Gemeenten zijn veel te gretig om te bouwen. En kopers genoeg. Wie wil er niet een huis met een achtertuin grenzend aan de Posbank?’

Vlak voor het dorp Rheden, tussen de IJssel en de Veluwe, ligt het landgoed Rhederhof. Het is een verwaarloosd en vergeten landgoed. Het bejaardenhuis dat freule Frantsen bestemde voor Rhedense ouden van dagen staat leeg. Asielzoekers woonden jaren op het terrein in tijdelijke woningen. Er is een wirwar aan slecht onderhouden groen, maar dat beeld kantelt als de bodem plots een paar meter stijgt en er een paar honderdjarige reuzen opdoemen. Dit is onmiskenbaar een stuwwal; hier begint de Veluwe.

De gemeente Rheden heeft zijn oog op het gebiedje laten vallen en toevallig staat het door een fout van het CBS ingetekend als ‘bewoond gebied’. Een kleine negentig woningen staan gepland, zelfs een flat met vijf verdiepingen. Het dorp ligt verderop aan de andere kant van de provinciale weg. ‘Deze bouw is dus tamelijk onlogisch’, vindt Vintges en met hem de lokale groep die strijdt voor het behoud van de landgoederen aan de oostkant van de Veluwe.

Het landgoed opknappen, zou veel zinniger zijn, vinden zij. Er is nog een villa, een tuinmanswoning, een koetshuis en een ommuurde moestuin, op de heuveltop (holtbank) werd vroeger recht gesproken (holtspraak). Kortom, erfgoed genoeg om in oude glorie te herstellen. Maar het bestemmingsplan staat al op het punt gewijzigd te worden.

In Loenen, vlak bij kasteel Ter Horst, ligt eenzelfde soort gebied, maar nog zonder plan of protest. Er is wel een rood gearceerde lijn op een kaart met de bestemming ‘landschappelijke versterking’. ‘Dat klinkt goed’, zegt Vintges, ‘maar ik sluit helemaal geen woningbouw uit.’ Hij laat een tekst in het recente streekplan lezen. In de zoekzone landschappelijke versterking is landelijk wonen toegestaan, staat er. Weliswaar een beperkt aantal woningen, en kleinschalige woon- en werkcombinaties, maar het mag.

En dat is de milieufederatie een doorn in het oog. Want die ‘zoekzones’ staan zomaar rond de Veluwe ingetekend en geen gemeente die dan nog aan iets anders zal denken dan aan bouwen, meent Vintges. ‘Woningbouw spekt de gemeentelijke kas. Bovendien verhoogt het inwonertal de status van de gemeente en het salaris van burgemeester en wethouders. Een gemeente heeft dus geen enkel belang zich in te houden.’

Het effect van het beleid van oud-minister Dekker – centraal wat moet, decentraal wat kan – is met terugwerkende kracht funest voor de Veluwe, meent de milieufederatie.

Het vreemde is dat deze zoekzones frontaal botsen met ander beleid: de provincie Gelderland probeert al tien jaar zogenoemde ‘poorten’ rond de Veluwe aan te leggen. Dat zijn ecologische verbindingen voor de uitwisseling van planten en dieren. Daarvoor wordt grond aangekocht, natuur aangelegd, boeren gestimuleerd het land anders te beheren. Volkomen strijdig met de aanleg van ‘Beekbergse Poort’ heeft Apeldoorn in die buurt het gigantische bedrijventerrein Beekbergenbroek bedacht. ‘Gelukkig’, zegt Vintges ‘is er veel protest en heeft een onderzoeksbureau in tweede instantie geconcludeerd dat een nieuw terrein niet nodig is als Apeldoorn de oude opknapt.’ Hij hoopt op een andere wind vanuit ministerie en provincie. Want anders is er nergens meer uitzicht, nooit meer een doorkijkje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden