Stemwijzer moet je ook weer niet te serieus nemen

Online kieshulp nu beschikbaar voor 128 gemeenten

Ook voor de gemeente-raadsverkiezingen zijn er digitale stemhulpen. Handig, 'maar loop niet blind achter het advies aan.'

Christine Teunissen (PVDD) plakt een sticker op de Stemwijzer van ProDemos. Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant

Voortaan ook strandhuisjes op het Zuiderstrand? Geen geld naar ADO Den Haag? Meer goedkope studentenwoningen? In het glazen Atrium in het stadhuis van Den Haag plakken de Haagse lijsttrekkers stickers onder dertig stellingen. Groen voor eens, rood voor oneens. Het stickervel met de overgebleven groen/rood-stickers gaat een scanner in, die vervolgens het stemadvies bepaalt.

'De progressieve bondgenoten', glimlacht de Haagse PvdA-lijsttrekker Martijn Balster goedkeurend als hij het resultaat van de StickerStemwijzer in ontvangst neemt. Zijn eigen partij staat op één, gevolgd door de Haagse Stadspartij en GroenLinks.

Tweederde stemgerechtigden

In het Atrium presenteerden ProDemos en burgemeester van Den Haag Pauline Krikke tussen de Valentijnsballonnen en rode macarons de stemwijzer voor de gemeenteraadsverkiezingen. ProDemos, 'huis voor democratie', heeft voor 44 gemeenten een online stemwijzer op maat gemaakt. Opgeteld bij gelijksoortige initiatieven als Kieskompas en Mijnstem is er nu voor 128 gemeenten een stemhulp beschikbaar. Daarmee bereiken ze volgens directeur Eddy Habben Jansen van ProDemos tweederde van het aantal stemgerechtigden. 'Kleine gemeenten kiezen er wat minder snel voor.' De kosten spelen daarbij een rol: een online stemwijzer laten maken kost ongeveer tienduizend euro.

'De belangrijkste bijdrage van zo'n stemwijzer is dat hij de kiezers informeert over waarvoor de partijen inhoudelijk staan', zegt politicoloog Martin Rosema van de Universiteit Twente. Dat is bij elke verkiezing van belang, maar bij de lokale misschien nog wel het meest. Hij legt uit dat kiezers hun beeld van partijen vaak baseren op de nationale politiek. 'Terwijl er in de gemeente andere dingen spelen. Daar weten kiezers vaak weinig van af.'

Daarnaast is het online reageren op stellingen een toegankelijke manier om kiezers bij de politiek te betrekken. Rosema: 'Het is makkelijker dan verkiezingsprogramma's opzoeken of debatten te bezoeken.'

De thema's wonen, verkeer en vervoer voeren deze verkiezingen volgens ProDemos de boventoon. Ook milieu is in opkomst. 'Het gaat over nieuwe woonwijken die van het aardgas afgaan en over windmolens is ook altijd veel discussie.'

ProDemos-directeur Habben Jansen ziet dat integratie ook een thema is. 'En een belangrijk en ingewikkeld onderwerp is de zorg. Dat is een groot onderwerp voor gemeenten, maar het is voor partijen lastig om daar het verschil te laten zien.'

Gevaar van oversimplificering

Gemiddeld doen er tien partijen mee in de 44 gemeenten waarvoor ProDemos een stemwijzer heeft ontwikkeld. Er zitten uitschieters naar boven bij, zoals Amsterdam met 24 partijen en Den Haag met 20 partijen. De stellingen zijn bedoeld om het onderscheid te laten zien tussen al die verschillende partijen. 'Het is een ingewikkelde wiskundige puzzel om de selectie zo te maken dat je dat onderscheid laat zien en tegelijkertijd wel stellingen opneemt die er echt toe doen', zegt Habben Jansen.

Een goede stelling formuleren is zo makkelijk nog niet, weet Jasper van de Pol van de Universiteit van Amsterdam. Uit zijn onderzoek blijkt dat kiezers het vaker oneens zijn met het verbieden van iets dan dat ze het eens zijn met het toelaten van iets. 'Als het bijvoorbeeld over vervuilende scooters gaat, zijn meer mensen het oneens met het verbieden ervan dan dat ze het eens zijn met het toestaan.'

Lees verder onder de foto.

Een man plakt een sticker bij de onthulling van de Stemwijzer van ProDemos. Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant

Hij waarschuwt ook voor het gevaar van oversimplificering. 'En er is maar ruimte voor dertig stellingen. De keuze daarvan is vrij arbitrair.' Rosema wijst op een ander heikel punt: 'Partijen weten vaak welke standpunten niet zo populair zijn en proberen die uit de stellingen te houden.'

Het advies van de onderzoekers: gebruik de stemhulpen zeker, maar neem ze ook niet al te serieus. 'Loop niet blind achter de uitslag aan en kijk naar de zes partijen die het hoogst scoren in plaats van de nummer één heilig te verklaren', zegt Rosema.

Campagne

Hij adviseert kiezers die in gemeenten wonen waar geen stemhulp voorhanden is lokale media te volgen en naar debatten te gaan. 'Als ze graag willen stemmen, vinden ze wel manieren om zich wat beter te informeren. En als ze er niet uitkomen: het is niet verplicht te gaan stemmen.'

In Den Haag vergelijken de lijsttrekkers elkaars bonnetjes en maken ze grappen over mogelijke coalities. De sfeer lijkt gemoedelijk, maar de partijen staan al vol in campagnestand. Dat blijkt als lijsttrekker Joris Wijsmuller van de Haagse Stadspartij rustig zijn broodje wil opeten voor hij zijn stickervel door de scanner haalt. Als men hem even later om het resultaat wil vragen, is hij al verdwenen. Direct verspreiden zijn opponenten het gerucht dat hij niet zijn eigen partij, maar GroenLinks op één had. Niets van waar, bezweert Wijsmuller aan de telefoon. 'Mijn eigen partij stond op één, GroenLinks op twee en de PvdA en de PvdD op een gedeelde derde plek. En helemaal onderaan de PVV en VVD.'