Stemrecht, een kleine stap voor de Saoedische vrouw

Een kleine stap voor de vrouw, geen grote sprong voorwaarts voor de mensheid. Zo zijn de gemeenteraadsverkiezingen te duiden die vandaag plaatsvinden in Saoedi-Arabië. Voor het eerst mogen Saoedische vrouwen meedoen aan verkiezingen, als kiezer zowel als kandidaat. Maar de obstakels zijn aanzienlijk.

Een gesluierd vrouw laat haar toestemming zien om politieke campagne te mogen voeren in Saoedi-Arabië.Beeld AFP

De deelname van vrouwen is op zich een betekenisvolle gebeurtenis, in het conservatiefste moslimland ter wereld, waar vrouwen zelfs niet mogen autorijden en voor alle belangrijke beslissingen in het leven de toestemming nodig hebben van hun mannelijke 'voogd' (meestal echtgenoot of vader). Het kan een stapje zijn in de richting van democratisering en grotere deelname van vrouwen aan het politieke en maatschappelijke leven.

Er is echter volop reden om het optimisme te temperen. Het aantal vrouwen op de kieslijsten voor de 284 gemeenteraden wordt verre overvleugeld door het aantal mannen. Van de circa 7.000 kandidaten zijn er minder dan 1.000 vrouw. Bij de geregistreerde kiezers is het verschil nog groter: 130 duizend vrouwen tegen 1,74 miljoen mannen.

Dat kan het gevolg zijn van onwennigheid en ongetwijfeld ook van de overtuiging bij veel families dat vrouwen niets te zoeken hebben in het openbaar bestuur. Er waren echter ook tal van praktische belemmeringen.

Registreren

Vrouwen konden zich weliswaar zelfstandig als kiezer registreren, maar daarvoor waren andere documenten vereist, zoals een bewijs van verblijfplaats. Daarvoor is wél de medewerking van de mannelijke voogd nodig. 'En niet iedereen krijgt toestemming', zegt Annemarie van Geel van bureau Faraasha, expert inzake vrouwenrechten in Saoedi-Arabië.

Ook kan het allemaal zeer tijdrovend zijn. Vrouwen werden van het kastje naar de muur gestuurd. Sommige vrouwen waren twee weken bezig om al het papierwerk in orde te maken.

Bovendien moesten vrouwen vaak hele afstanden afleggen om zich te registreren (voor vrouwen waren er minder registratiekantoren dan voor mannen). Dan moesten ze dus de auto nemen, en ook daarvoor is instemming van de voogd nodig. 'Zo zie je dat het verbod op autorijden allerlei bijkomende consequenties heeft', zegt Van Geel.

Per auto naar overheidskantoren

Voor de kandidaten waren de obstakels nog veel groter. Vrouwenrechtenactiviste Hatoon al Fassi schetst, telefonisch vanuit de hoofdstad Riyad, een bijna hilarisch beeld van alle regels. 'Twee maanden van tevoren moesten kandidaten al aangeven wat voor campagne ze wilden voeren. Waar ze bijeenkomsten wilden houden. Waar ze hun posters zouden hangen, op welk formaat, met welke teksten. En daar mag naderhand niets aan veranderd worden!'

Voor elke handeling in het ingewikkelde proces is veel papierwerk vereist, met de bijbehorende gang (per auto) naar overheidskantoren. 'Veel vrouwen zijn daarom gaandeweg afgehaakt', zegt Al Fassi.

De historica is secretaris-generaal van de campagne Baladi (Mijn Land), een netwerk van vrouwen die sinds 2010 campagne voeren voor politieke participatie. De afgelopen jaren heeft Baladi overal in het land bijeenkomsten belegd om vrouwen voor te bereiden op hun politieke rol, als kiezer en gekozene.

Democratie

Kandidaten moesten kiezen uit drie soorten campagnes (A, B of C). B- en C-kandidaten konden alleen campagne voeren met posters en via sociale media. A-kandidaten konden openbare bijeenkomsten houden. 'Vrouwelijke kandidaten moesten zich via een tv-circuit tot hun mannelijk publiek richten, dat zich in een andere ruimte bevond', zegt Al Fassi.

Een voorspelling over het aantal vrouwen dat zal worden gekozen, durft ze niet te doen. 'Het zal moeilijk worden. De kiezers weten van de kandidaten vaak niet meer dan hun naam. Geen programma's. Saoedi-Arabië is geen democratisch land, veel mensen weten niet wat het betekent. In de kleinere steden, waar de mensen elkaar kennen, is de kans voor vrouwen groter dan in de grote steden.'

Van Geel vindt het moeilijk om in de Saoedische context het woord 'hervorming' te gebruiken. 'Dit is echt een kleine stap. Het is cynisch om over democratisering te spreken in het jaar dat Saoedi-Arabië net een recordaantal doodstraffen heeft uitgevoerd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden