Stemming Schotse toekomst in zicht

De Schotten bezorgen de machthebbers in Westminster al eeuwen hoofdpijn. Premier Tony Blair dacht de oplossing te hebben gevonden, door het volk ‘ten noorden van de grens’ eind jaren negentig een eigen parlement te geven....

Achteraf gezien heeft Blair de geest juist uit de fles gelaten. De separatisten doen het Schotse nationale motto eer aan. Dat luidt: nemo me impune lacessit (‘niemand provoceert mij ongestraft’).

Het begon precies een jaar geleden met de overwinning van de Scottish National Party (SNP) tijdens de verkiezingen. Sindsdien regeert de partij van de charismatische Alex Salmond, anders dan sommigen hadden verwacht, met opmerkelijk gemak.

De SNP maakt maximaal gebruik van de vrijheden die de afgelopen jaren zijn verleend door Londen. De nationalisten namen al tal van maatregelen die goed zijn gevallen bij de Schotten.

Neem bijvoorbeeld het schrappen van de eigen bijdrage voor medicijnen, de belofte kernenergie af te zweren, het verlagen van collegegelden, het bevriezen van de gemeentebelastingen en het afschaffen van tolheffing op de drukste brug van het land, die over de Forth bij Edinburgh.

Maar het ultieme doel, een onafhankelijk Schotland, leek tot voor kort een academische kwestie. De SNP wil hierover in 2010 een referendum houden, zo is tijdens de verkiezingen beloofd.

Voor het houden van zo’n raadpleging is evenwel de steun nodig van een andere partij, aangezien de SNP een minderheidsregering leidt. Zowel Labour, de LibDems als de Conservatieven wilden de 300-jarige unie tussen Engeland en Schotland niet in gevaar brengen.

Tot ieders verbazing heeft de Schotse Labour-leider Wendy Alexander echter een U-bocht gemaakt. Zij verklaarde dat ze een referendum nu opeens wel ziet zitten. ‘Ik ben niet bang voor het oordeel van het Schotse volk. Kom maar op.’ Haar woorden zijn in Edinburgh en in Londen met ongeloof ontvangen. Sindsdien buitelen de commentatoren over elkaar heen om de mogelijke gevolgen te duiden.

Alexander volgt de strategie die voorstanders van het behoud van de Britse unie al langer adviseren: ga nu maar akkoord met een referendum, dan zijn we daarna weer jaren van de SNP verlost.

Want peilingen geven keer op keer aan dat de Schotten weliswaar (veel) meer macht willen, maar voor onafhankelijkheid is nog geen meerderheid.

Gordon Brown heeft niettemin met afschuw kennis genomen van de muiterij van Alexander, die bij haar standpunt blijft. Hij wringt zich in allerlei diplomatieke bochten, zonder haar direct te laten vallen – Alexander behoort tot het slinkende groepje getrouwen van Brown.

De irritatie van de premier is begrijpelijk. Ten eerste is het promoten van Britishness zijn stokpaardje; de bevolkingsgroepen in het Verenigd Koninkrijk lijken steeds verder uit elkaar te drijven. Discussies over afscheiding van Schotland passen daar niet bij.

Bovenal is Brown een voorzichtig man, die risico’s mijdt zoals een mol het zonlicht verafschuwt. Want het gevaar van een referendum is voor Labour levensgroot.

Stel dat de 5,1 miljoen Schotten dankzij de populaire SNP gecharmeerd raken van de voordelen van een Alleingang, dan gaat Labour sombere tijden tegemoet. Slechts één Britse premier, Tony Blair, slaagde erin aan de macht te komen zónder de stemmen uit het progressieve hoge noorden.

Een referendum in 2010 zou bovendien samenvallen met landelijke parlementsverkiezingen. De Conservatieven maken grote kans deze te winnen. Veel Schotten zijn allergisch voor de Tories, wat extra reden kan zijn voor afscheiding te stemmen.

Het zou de bizarre situatie opleveren dat onder anderen Brown en de huidige minister van Financiën, Alistair Darling, hun parlementszetels in Londen zouden moeten opgeven omdat het land waar ze vandaan komen niet langer tot het Verenigd Koninkrijk behoort.

Zover is het nog lang niet. Maar de Britse Unie gaat twee spannende jaren tegemoet nu zeker lijkt dat de Schotten gaan stemmen over hun toekomst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden