'Stemmen is in Nederland wel erg willekeurig geworden'

De onzekerheid over de uitkomst van de Nederlandse verkiezingen zal blijven, denkt Nederlanddeskundige Markus Wilp. ‘Het heeft een maatschappelijke achtergrond.’..

Van onze correspondent Merlijn Schoonenboom

BERLIJN De verkiezingen in Nederland moeten vandaag wel heel opzienbarend aflopen, willen ze de Duitse voorpagina’s gaan bepalen. Duitsland heeft, zegt de Duitse Nederlanddeskundige Markus Wilp, op dit moment nu eenmaal even genoeg aan zijn eigen thema’s: bezuinigingen, eurocrisis, presidentsverkiezingen.

Neemt niet weg dat voor Wilp (1977) Nederland ‘wetenschappelijk gezien zeer interessant’ is, ja, zelfs ‘spannend’ genoemd kan worden. Hij promoveerde aan het Centrum voor Nederlandstudies in Münster op een vergelijking tussen de integratiepolitiek in Nederland en Duitsland.

Dit jaar komt hij met een boek over 20 jaar Nederlandse politiek – naar eigen zeggen het eerste overzichtswerk voor een breed Duits publiek.

Wat is er dan zo ‘wetenschappelijk interessant’ aan Nederland?

‘De Nederlandse politiek is al jaren in een toestand van grote onrust. Ik leg zelf de cesuur bij de verkiezingen van 1994, toen er ongekende veranderingen in het kiesgedrag plaatsvonden; het was het jaar dat het CDA niet in de regering kwam, Paars I aantrad, en de SP in het parlement kwam. Sindsdien is iedere verkiezing een aardbeving.

‘Men was in Nederland lang zeer trots op zijn politiek. De grote veranderingen de afgelopen jaren vormden voor velen daarom een teleurstelling; het kwam niet overeen met het zelfbeeld. De opkomst van Fortuyn wordt vaak als een plotselinge omslag beschreven, maar dat klopt niet. Ook de discussie over integratiepolitiek was al lang bezig.’

Zweeft de Nederlandse kiezer dan zoveel meer dan elders?

‘In Duitsland wordt de aanhang voor de grote volkspartijen ook minder, maar in Nederland is de bereidheid te wisselen van partij inderdaad zeer groot. Wie de verkiezingen wint, hangt daarom sterk van de actuele politieke stemming af.

‘Deze onzekerheid zal denk ik blijven. Het heeft een maatschappelijke achtergrond. De sociale milieus, waarin men voor een vaste partij koos, zijn nog sterker afgebrokkeld dan in Duitsland.’

Is dat erg?

‘Het heeft twee kanten. Stemmen is op deze manier wel erg willekeurig geworden, en de politiek is minder makkelijk te plannen. Aan de andere kant betekent dat ook dat de aanhang voor een partij niet meer vanzelfsprekend is. Burgers kunnen duidelijk uiten wat ze willen. En politici moeten dus meer hun best doen.’

Doen de Nederlandse politici dat genoeg?

‘Ik vind dat de politici de belangrijkste verschillen in hun programma’s duidelijk weten over te brengen. Het is echter wel steeds moeilijker geworden om de kiezer te informeren. In een debat over de ziektekostenverzekering heeft iedere partij 45 seconden voor een oneliner. Het debat is op deze manier zeer oppervlakkig geworden. In Duitsland zie je die tendens overigens ook. Alleen zijn er daar slechts vijf partijen, dus heeft men meer ruimte dan in Nederland, waar nóg meer personen aan een debat mee moeten doen.’

In Duitsland is de toon in de debatten anders vaak behoorlijk hard.

‘In de Bondsdag zijn er vaak blokken die tegenover elkaar staan. In Nederland ging het altijd meer om de consensus. De toon van het debat was daarom zakelijker. Maar dat is de laatste jaren wel veranderd; de thema’s zijn controversiëler, de toon is intensiever geworden.’

Welke politicus vindt u de beste?

‘Als wetenschapper kan ik dat niet beantwoorden. Je ziet dat ze allemaal proberen ‘authentiek’ over te komen, maar ze mogen geen fouten maken. Interessant vind ik ook dat er zoveel meer partijen zijn, en daardoor meer thema’s dan in Duitsland. De Partij voor de Dieren, een gereformeerde partij, de polariserende opstelling van Wilders.’

Sommige Duitse commentatoren verwachten in Duitsland ook een opkomst van een ‘Wilders’.

‘Iemand als Wilders zou in Duitsland zeer waarschijnlijk niet mogelijk zijn. Daar wordt de laatste tijd juist veel zakelijker over integratie gesproken. In het buitenland worden de verschillende rechts-populistische bewegingen in Europa vaak in dezelfde hoekgezet, maar dat klopt niet. In Nederland wordt het bijvoorbeeld zeer sterk verbonden met de vrijheid van meningsuiting.’

Heeft de opkomst van Fortuyn en Wilders het beeld van Nederland in Duitsland veranderd?

‘Uiteindelijk niet veel. Winst van Wilders, zoals weer bleek bij de gemeenteraadsverkiezingen, krijgt korte tijd veel aandacht in de media, maar dat blijkt uiteindelijk ook weer weg te zakken. Veel Duitsers hebben daarom nog steeds het ‘oude’ beeld van Nederland als tolerant land.

‘Maar bij degenen die zich intensiever met de Nederlandse politiek bezig houden, is het beeld van Nederland gedifferentieerder en vaak ook kritischer geworden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden