Analyse

Stemmen in Soedan gaat zonder keuze

Bashirs regime De Soedanese despoot zit al een kwart eeuw stevig in het zadel, ondanks bloedige burgeroorlogen en een aanklacht bij het Internationaal Strafhof.

Een school in Khartoum wordt klaargemaakt om als stembureau te fungeren. Beeld reuters

De burgers van Soedan gaan vanaf vandaag naar de stembus, maar de vraag is waarom. De uitkomst is namelijk al bekend. De verdeelde oppositie boycot de verkiezingen, en sterke man Omar Hassan al-Bashir en zijn Nationale Congres Partij zullen dus zonder twijfel een enorme overwinning boeken.

Het lijkt een herhaling van zetten van vijf jaar geleden. Alleen stond er toen voor Bashir meer op het spel. Hij werd, ongekend voor een staatshoofd in functie, gezocht door het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag, wegens genocide en oorlogsmisdaden in Darfur. En er dreigde een economische catastrofe door de afscheiding van het olierijke Zuid-Soedan in 2011.

Nu zit Bashir, die al meer dan 25 jaar aan het bewind is (hij kwam in 1989 aan de macht met een militaire coup), sterker in het zadel dan ooit. Hij is nog altijd niet uitgeleverd aan Den Haag, hij heeft de Arabische Lente overleefd, de economie is niet ingestort en hij maakt nieuwe vrienden in de regio.

Het is 'ik of de chaos', zegt Bashir, verwijzend naar Arabische landen die door de roep om democratie in de ellende zijn gestort. 'Je hebt mensen die in Soedan willen doen wat er is gebeurd in Jemen, Syrië en Libië', zei hij vorige week bij een verkiezingsbijeenkomst, 'maar dat zullen wij nooit toestaan.'

Een nogal bizarre uitspraak, want Soedan verkeert langer in chaos dan enig ander Arabisch land. De 36 miljoen Soedanezen hebben nooit een eenheid gevormd. De Afrikaanse volkeren in de periferie voelen zich altijd onderdrukt door het door Arabieren gedomineerde centrale regime in Khartoum.

Dat leidde tot bloedige opstanden: van 1983 tot 2005 in Zuid-Soedan, vanaf 2003 in Darfur (met meer dan 300 duizend doden), sinds 2011 in Zuid-Kordofan en Blauwe Nijl. Vorig jaar zijn alleen al in Darfur duizenden dorpen verwoest en kwam er weer een half miljoen vluchtelingen bij, meer dan in enig jaar sinds 2003. In totaal zijn er in Soedan meer dan 2,7 miljoen ontheemden.

Volgens de oppositie is Bashir natuurlijk het echte gevaar. Dat hij aan de macht blijft is een grotere bedreiging voor Soedan dan democratie, aldus Jebril Bilal van de rebellengroep JEM. 'Er zijn meer doden gevallen in Darfur, Zuid-Kordofan en Blauwe Nijl dan in de landen van de Arabische Lente.'

Omar Hassan al-Bashir, president van Soedan, liet politieke tegenstanders oppakken. Beeld reuters

Soedanese lente

Begin 2014 leek nog even sprake van een Soedanese lente. Bashir kondigde na ernstige rellen in Khartoum aan geen nieuwe presidentiële termijn meer te ambiëren. Ook beloofde hij hervormingen en een 'nationale dialoog' met de oppositie, een verdeeld gezelschap van gewapende rebellengroepen, verenigd in het Sudan Revolutionary Front, en enkele burgerpartijen.

Die dialoog werd een farce toen Bashir politieke tegenstanders liet oppakken. In november liet hij zich weer kandidaat stellen. Inleidende gesprekken met de oppositie onder leiding van de Afrikaanse Unie (AU) in Addis Abeba werden gestaakt.

De internationale gemeenschap lijkt de hoop op hervormingen in Soedan te hebben verloren. Soedan werkt ook niet echt mee. Het land wees diplomaten van de Verenigde Naties uit en dwong het Rode Kruis zijn hulpverlening te staken. Het ICC heeft zijn strafzaak tegen Bashir moeten opschorten vanwege de obstructie door Soedan en gebrek aan steun in de Veiligheidsraad. Ook de economische boycot en het wapenembargo blijken weinig effectief.

En nu willen de VN zelfs hun vredesmissie in Darfur afbouwen. Op Unamid, een gezamenlijke operatie met de Afrikaanse Unie en met 20 duizend manschappen de grootste vredesmissie ter wereld, bestaat al jaren zware kritiek. Zo zouden de blauwhelmen de burgerbevolking te weinig beschermen, zoals vorig jaar bij massaverkrachtingen door Soedanese militairen. Volgens insiders moet de missie kleiner en beter. Helemaal opdoeken is niet aan de orde. Soedan wil dat niet, want Unamid levert het land veel geld op.

Bashir maakt intussen vrienden in de regio. Soedan sloot met Ethiopië en Egypte een verdrag over de verdeling van het water van de Blauwe Nijl. En het land, altijd een vriend van Iran, neemt militair deel aan de door Saoedi-Arabië geleide coalitie tegen de door Iran gesteunde Houthi-rebellen in Jemen. Die overstap zal beloond worden met miljardensteun uit de Golfstaten.

Wat er na Bashirs herverkiezing gaat gebeuren, is onduidelijk. De grote vraag is of de nationale dialoog wordt hervat, zoals Bashir heeft beloofd, zegt Ahmed Soliman, analist van de Britse denktank Chatham House. 'Want een inclusief politiek proces en echte hervormingen zijn de enige weg voorwaarts voor Soedan. Een lichtpunt is dat de oppositie zich eindelijk lijkt te verenigen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden