nieuwsverkiezingen en corona

Stemlokaal dagen open en stemmen per post: zo worden de verkiezingen coronaproof gehouden

Om de Tweede Kamerverkiezingen op 17 maart coronaproof te laten verlopen zal een deel van de stemlokalen al enkele dagen voor de verkiezingsdag opengaan. Daarnaast krijgen kiezers die om bijvoorbeeld medische redenen niet in staat zijn naar het stemlokaal te komen, de kans per post te stemmen.

Verkiezingsborden worden geplaatst in Rotterdam voor de verkiezingen van 20 maart 2019 van de Provinciale Staten en de waterschappen.Beeld Robin Utrecht / ANP

Dat is volgens Haagse bronnen de kern van de brief die minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) begin november naar de Tweede Kamer stuurt. Ollongrens ministerie wil het bericht niet bevestigen, maar stelt alleen dat er ‘een reeks van maatregelen wordt getroffen om te voorkomen dat het coronavirus de verkiezingen in de war gooit’.

Een aantal van die maatregelen staat in de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 waarover de Eerste Kamer komende dinsdag debatteert en stemt. Corona dreigt de gang naar de stembus moeilijker te maken, waardoor in die wet bijvoorbeeld is vastgelegd dat het aantal volmachtstemmen dat iemand mag uitbrengen van twee naar drie wordt verhoogd. De Tweede Kamer heeft al met de wet (geldigheidsduur zes maanden) ingestemd.

Tijdelijke wet

Daarin is nog niet concreet vastgelegd dat stemlokalen enkele dagen open mogen zijn en dat het stemmen per post wordt verruimd – nu is poststemmen alleen mogelijk voor Nederlanders in het buitenland. Die twee maatregelen zijn in december 2018 aanbevolen door de staatscommissie parlementair stelsel onder voorzitterschap van oud-minister Johan Remkes. Dat advies staat helemaal los van de coronacrisis. Langere opening van stemlokalen en stemmen per post bevordert de opkomst, zo is de gedachte.

Met de inwerkingtreding van de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 is haast geboden omdat die ook van toepassing is op verkiezingen die komende maand al plaatsvinden. Op 18 november zijn herindelingsverkiezingen in Groningen (samenvoeging Appingedam, Delfzijl en Loppersum) en in Noord-Brabant (splitsing gemeente Haaren).

De tijdelijke wet vormt het fundament voor hoe het kabinet de Kamerverkiezingen van volgend jaar wil organiseren in coronatijd. Nu al staat vast dat voor de Tweede Kamerverkiezingen nog enkele ingrijpender maatregelen nodig zijn. Alleen al vanwege de omvang van die verkiezingen en de deelname eraan. Herindelingsverkiezingen brengen veel minder kiezers op de been dan die voor de Tweede Kamer.

Ingrepen

De tijdelijke wet regelt onder meer dat er meer stemlokalen moeten komen, meer stembureauleden en bevat ook allerlei voorschriften voor de inrichting van de stemlokalen om besmettingsgevaar te beteugelen. Het ministerie van BZK heeft 30 miljoen euro beschikbaar gesteld aan gemeenten voor allerlei ingrepen.

In december begint een grote overheidscampagne om stembureauleden te werven. Er zijn er veel meer nodig: niet alleen omdat de tijdelijke wet bepaalt dat er minimaal 4 (nu 3) per stemlokaal aanwezig moeten zijn. Ook omdat veel ouderen dit werk doen en juist in coronatijd worden ouderen opgeroepen zoveel mogelijk thuis te blijven. Dit alles raakt precies de grootste opgave voor het kabinet. Hoe kan er worden bereikt dat eenieder zijn stemrecht kan uitoefenen in coronatijd? Ook zij die bijvoorbeeld vanwege quarantaine thuis moeten blijven.

Daarbij doemt de ene na de andere complexiteit op. Een greep daaruit. Het aantal volmachtstemmen dat iemand mag uitbrengen (nu 2) is juist teruggebracht vanwege ronselpraktijken, maar wordt nu dus weer uitgebreid (naar 3). Veel kiezers vertrouwen die mogelijkheid niet helemaal. Zoals ook uit onderzoek blijkt – onder meer het Nationaal Kiezers Onderzoek van 2018 – dat veel kiezers stemmen per post niet veilig vinden.

Buitenland

Toch kiest minister Ollongren ervoor dat voor bepaalde groepen kiezers stemmen per post mogelijk moet worden, zeggen Haagse bronnen. Bij de andere ingrijpende maatregel – een beperkt aantal stemlokalen meer dagen openen, alle stemlokalen op 17 maart open – is ook gekeken naar ervaringen in het buitenland. In Nieuw-Zeeland en de Verenigde Staten, waar nu verkiezingen zijn, zijn de verkiezingen vanwege corona anders ingericht.

De vrees dat ook in Nederland politiek gekissebis losbarst zoals in de Verenigde Staten (president Trump vindt stemmen per post fraudegevoelig) is niet denkbeeldig. Nu al roepen maatregelen in de tijdelijke wet kritiek op. Zo staat in die wet dat in verpleeghuizen (buiten coronatijd vaak al stemlokalen) ‘bijzondere stembureaus’ worden ingericht waar alleen bewoners en personeel kan stemmen en verder niemand mag komen. Vanwege het besmettingsgevaar. Formeel is die bepaling in strijd met de Kieswet die zegt dat stembureaus ‘openbaar’ moeten zijn.

Lees ook

Alles wordt ‘net even anders’ met stemmen in Vught in coronatijd
In zes gemeenten in Groningen en Brabant zijn binnenkort lokale verkiezingen. Alles wordt uit de kast gehaald om die coronaproof te laten verlopen. Een goede testcase voor de Kamerverkiezingen van volgend jaar maart.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden