'Stem op een Ezel stelt nooit teleur'

RABAT - Dit keer kunnen ze de overwinning niet meer mislopen. Dat is althans de verwachting van de 'gematigde' islamistische partij van Marokko, de Parti de la Justice et du Développement (PJD) voor de vandaag te houden parlementsverkiezingen in Marokko. Daarmee zou Marokko voor het eerst een Islamistische minister-president krijgen.

'De nieuwe Grondwet zegt dat de koning de premier benoemt uit de grootste partij. En zoals dat in de rest van de wereld gaat, is dat de lijsttrekker', aldus PJD-aanvoerder Abdelilah Benkirane (57). 'Ik ga ervan uit dat de koning mij tot premier zal benoemen.'

Benkirane reisde deze week druk heen en weer - van Marrakech tot Tanger - om in bijeenkomsten de kiezers over te halen op zijn partij te stemmen. Met een straatmars gistermiddag in het islamistenbolwerk Salé werd de campagne afgesloten. 'Wie de sfeer op de straat proeft weet dat we gaan winnen', zegt Benkirane.

De bebaarde Benkirane werd drie jaar geleden tot leider van de PJD benoemd. Dat was verrassend, omdat hij vooral bekendstond om zijn radicale verleden en zijn bulderende donderpreken, terwijl de PJD zich juist wil presenteren als gematigde islamistische partij. Ook als lijsttrekker had Benkirane bij tijd en wijle zijn woedeaanvallen, waarin hij tekeerging tegen bandeloze muziekfestivals, onkuise films en homoseksualiteit of suggereerde dat de terreuraanslagen in Casablanca van 2003 een complot van de machten rond het paleis zijn geweest.

Maar in de campagne heerste vooral het beeld van pragmatisme. 'Het verbieden van films en festivals behoort niet tot onze prioriteiten', bezweert Benkirane. 'Wij willen de werkelijke problemen in het land aanpakken: de corruptie, de werkloosheid, het onderwijs en de gezondheidszorg.'

De kansen van de PJD staan centraal in deze verkiezingen, die vervroegd door koning Mohamed VI werden uitgeschreven. Dat gebeurde nadat Marokko deze zomer met een controversiële referendumuitslag van 98 procent had ingestemd met een nieuwe grondwet die in opdracht van de koning was vervaardigd. De Grondwet veronderstelt een grotere macht van de regering en het parlement.

Maar de constitutie en de vervroegde verkiezingen werden vooral gezien als een reactie van het paleis om Facebook-jongeren en islamisten de wind uit de zeilen te nemen. Zij protesteren al tijden voor meer democratie. Anders dan in zijn buurlanden wilde de Marokkaanse koning laten zien dat hij de revolte van de Arabische Lente de baas kon met hervormingen.

Extreem lage opkomst

De grote vrees is nu echter dat de kiezers massaal verstek laten gaan en de opkomst nog lager wordt dan in 2007, toen maar 37 procent bij de stembus kwam opdagen. Van democratisch enthousiasme was de afgelopen weken niets te merken. De politieke partijen in Marokko bleken nauwelijks in staat met nieuwe gezichten of een aansprekend partijprogramma de kiezers op de been te brengen. Zelfs de speciale plakmuren voor de partijpropaganda bleven leeg.

'Als de opkomst weer zo laag is, is dat bepaald geen feest voor de democratie', zegt het PvdA-Kamerlid Khadija Arib, die als lid van de Raad van Europa de verkiezingen waarneemt. 'Je ziet geen nieuwe gezichten of veranderingen, uit niets blijkt dat de protesten serieus zijn genomen. Dan heb je toch een groot politiek probleem in Marokko.'

Het protest bleef dan ook voortduren: donderdagavond gingen jongeren die zich via de website Facebook hebben verenigd en islamisten van de officieel verboden Al Adl-beweging de straat op om op te roepen tot een boycot van de verkiezingen. 'Deze verkiezingen hebben totaal geen betekenis', zegt Najib Chaouki, bekend alternatief blogger en een van de initiatiefnemers van het protest. De nieuwe Grondwet heeft volgens hem op geen enkele manier tot een werkelijke parlementaire democratie geleid of tot een scheiding van de machten, noch tot een aanpak van de corruptie. Het paleis maakt nog steeds de dienst uit. 'Zelfs als de PJD aan de macht komt, maakt dat niks uit. Zij zullen dezelfde politiek uitvoeren die door de economische belangen rond het paleis wordt gedicteerd', aldus Chaouki.

Partij Ultra-Leeg

Het straatprotest leidt ertoe dat een deel van de kiezers bewust wegblijft, zegt politicoloog Mohamed Darif. 'De politieke partijen hebben bovendien onverminderd weinig krediet.' De PJD - die al in 2007 de meeste stemmen wist te halen, maar in zetels de nummer-2 werd na de nationalistische Istiqlal partij - profiteert volgens hem nog het meest van een lage opkomst. Zij weten hun gedisciplineerde aanhang immers wel naar de stembus te krijgen. Maar of ze winnen, is volgens Darif nog maar de vraag. 'In 2007 waren ze absoluut favoriet, nu is er ook de Istiqlal en het blok van de anti-islamisten die duidelijk meespelen.'

De sfeer van desinteresse tegenover politieke stemmentrekkerij bleek de afgelopen dagen in ieder geval een rijke voedingsbodem voor nieuwe 'partijen' die tot algemeen vermaak op Facebook en YouTube opdoken. 'Sommigen roepen op om te stemmen, anderen tot een boycot, de PUV roept op tot 'helemaal niets!', aldus de slogan van de Parti Ultra-Vide (Partij Ultra-Leeg). Voorts verscheen er de Partij van de Democratische Ezel ('Een stem op een Ezel stelt nooit teleur') en de Partij van de Zwarte Zeep ('Glij uit op de Partij van de Zwarte Zeep!').

Het is nog niet bekend of koning Mohamed VI, die de afgelopen weken met onbekende bestemming over de grens was vertrokken maar gisteren plots terugkeerde, PJD-lijsttrekker Benkirane zal aanwijzen als premier, bij een zege van diens partij. Uit uitgelekte WikiLeaks-documenten bleek dat de koning het niet zo heeft op de gematigde islamisten.

Volgens opkomend PJD-politicus en hoofdredacteur van de partijkrant Attajdid, Mustafa Khalfi, zit het tij de islamisten echter mee met de Arabische Lente. 'De opstelling van de Ennahda in Tunesië schept een precedent dat islamisten een acceptabele regeringspartij zijn. Internationaal werd het ook positief ontvangen', aldus Khalfi. 'Bovendien zijn wij al sinds 2007 de partij met de meeste stemmen. Vroeger of later komen we in een regering.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden