Analyse Positie Stef Blok

Stef Blok moet weer een beetje multiculti worden na uitspraken over ‘failed state’

Mark Rutte wil dat minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok in het zadel blijft, ook al baarde die deze zomer in binnen- en buitenland opzien met boude uitspraken. De premier gaf vrijdag alvast een inkijkje in de overlevingsstrategie: iets meer liefde voor de multiculturele samenleving.

Minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok. Foto ANP

Zeker, de uitlatingen van Stef Blok zijn ‘ongelukkig en onzorgvuldig’ geweest, herhaalde Mark Rutte vrijdag na de ministerraad keer op keer. Daarom is het ook goed dat zijn partijgenoot spijt heeft betuigd en zijn woorden terugneemt. Rutte: ‘Als je een fout maakt, moet je het rechtzetten.’

Het is inmiddels bijna een Haags cliché geworden: de premier die een in opspraak geraakte partijgenoot te hulp schiet. Wie kan de tel nog bijhouden, van Ivo Opstelten tot Jeanine Hennis? Toch zal Rutte er geen rekening mee hebben gehouden dat juist de ‘onverwoestbaar saaie’ Stef Blok hem opnieuw in die weinig aanlokkelijke rol drukt.

De premier noemde zijn nieuwe minister van Buitenlandse Zaken nog ‘degelijk en solide’, een garantie voor rust na het betraande afscheid van Halbe Zijlstra. Vijf minuten in juli waren genoeg om Bloks zorgvuldig opgebouwde reputatie om zeep te helpen.

Twee vragen

De VVD-veteraan sprak toen zoals bekend voor een gezelschap van Nederlanders die werken bij multilaterale organisaties. Aanvankelijk vertelde hij weinig opzienbarends, blijkt uit het inmiddels vrijgegeven transcript. Het ging pas mis toen de presentator aankondigde dat er nog vijf minuten over waren voor twee vragen.

Het bleek net iets te lang voor de nieuwbakken minister: na een vraag over xenofobie in Europa verkondigde Blok plompverloren geen voorbeelden te kennen van multi-etnische of multiculturele landen die vreedzaam samenleven. Het zou ‘ergens diep in onze genen zitten’ om geen verbinding aan te gaan met onbekenden. Een land als Suriname was geen uitzondering. ‘Dat is een failed state en dat heeft ernstig te maken met de etnische opdeling’. Singapore dan? Een ‘klein mini-landje’ waar arme immigranten niet binnenkomen. ‘Ja even, voor de schoonmaak. Maar dan moet je eruit.’

En passant verkondigde de minister ook nog dat hij niet gelooft in het kabinetsstreven om landen als Polen of Tsjechië te betrekken bij de opvang van vluchtelingen. ‘Daar lopen helemaal geen gekleurde mensen. Die mensen zijn binnen een week weg. Ze worden letterlijk waarschijnlijk in elkaar geslagen.’

Onthutst

‘Geweldig’, oordeelde de presentator bij de afsluiting van de bijeenkomst, maar zelfs de coalitiepartijen reageerden onthutst toen de beelden naar buiten kwamen. Waren dit de vijf meest ondiplomatieke minuten ooit van een Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken?

De eerste vraag die Blok meteen na het reces in september moet beantwoorden: kan hij nog wel geloofwaardig verder als topdiplomaat van Nederland? Blok is inmiddels heel wat hoofdsteden aan het afbellen om de schade te beperken. ‘Ik heb contact gezocht met de premiers van de Caribische landen van ons Koninkrijk alsook met de minister van Buitenlandse Zaken van Suriname’, schreef hij donderdag al in een Kamerbrief. ‘Ook heb ik contact gezocht met andere landen die zich gekwetst hadden kunnen voelen door mijn uitspraken.’

Rutte toonde zich vrijdag als vanouds laconiek over de schade die zijn partijgenoot heeft opgelopen. ‘Ik loop al acht jaar mee in de internationale wereld. Daar wordt soms robuust gesproken. Dan bel je elkaar en wordt het rechtgezet. Mijn verwachting is dat hij nog prima kan functioneren.’

Aanzien aangetast

Zelfs als de meerderheid van de Tweede Kamer het daarmee eens is, blijft het aanzien van Blok binnen Nederland aangetast. Zijn fatalistische kijk op de multiculturele samenleving leidde bij veel mensen tot verontwaardiging. Zeker ook bij coalitiepartij D66, die de verkiezingen inging met de boodschap: ‘Wij omarmen diversiteit’.

Om het vertrouwen te herstellen, zal Blok de Kamer moeten overtuigen dat zijn blik op de multiculturele samenleving minder donker is dan zijn uitlatingen in juli suggereerden. Rutte deed vrijdag al vast voor hoe dat ongeveer moet gaan. De premier zei dat het in een multicultureel land als Nederland ‘heel vaak goed gaat’ bij het opnemen van nieuwkomers. ‘Over het algemeen gaan we op een fatsoenlijke manier met elkaar om.’

Bij het benoemen van de schaduwkanten legde de premier opeens veel nadruk op het probleem van racisme. ‘In dit land – hoe gaaf we ook zijn – hebben we nog steeds te maken met discriminatie en uitsluiting,’ herhaalde Rutte meerdere keren. ‘Dat verwerpen we.’ 

Betrokken bij Schilderswijk

Blok heeft volgens de premier op geen enkele manier ‘racisme of uitsluiting’ willen aanwakkeren. De minister is niet voor niets ‘jarenlang heel erg betrokken geweest bij de Schilderswijk in Den Haag’, merkte Rutte op.

Op een vergelijkbare manier zal Blok na het reces de Kamer moeten overtuigen dat hij wel vertrouwen heeft in een vreedzame multiculturele samenleving. Kansloos is dat niet, maar veel zal afhangen van de manier waarop de VVD’er zich tijdens het debat opstelt.

Daar ligt ook het probleem. Blok heeft geen ervaring met debatten die draaien om politiek overleven. Daar was hij te solide en degelijk voor. 

Tot die vijf minuten in juli.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.