Stef Blok, de minst gekende en gewaardeerde minister van Rutte II, wordt opvolger van Halbe Zijlstra

Stef Blok wordt de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken. Hij is de opvolger van Halbe Zijlstra, die opstapte omdat hij had gelogen over een bezoek aan de Russische president Poetin. Blok was in het vorige kabinet de minst gekende en gewaardeerde minister, en toch hoorde je tijdens de formatie dat er meer Stef Blokjes in Rutte III zouden moeten zitten. Waarom? Vanwege zijn onverwoestbare saaiheid. Lees het verhaal terug dat we vorig jaar hierover schreven.

Foto JeRoen Murré

Dat u dit verhaal vandaag kunt lezen, is een klein wonder. Het valt namelijk niet mee om een stuk over Stef Blok de krant in te krijgen. Stef Blok is de man over wie niemand iets wil weten. Hij is er, hij is minister zelfs en daarmee weten we wel zo ongeveer genoeg. Een krant is er om opmerkelijke zaken en mensen onder de aandacht te brengen. Daar valt Stef Blok niet onder.

Omgekeerd geldt dat ook. Stef Blok staat op het Binnenhof bekend als de man die moeilijk gezichten kan onthouden. Collega's die zich driemaal aan hem hadden voorgesteld, kregen bij de vierde keer de reactie: leuk u eindelijk eens in het echt te ontmoeten. Er lijkt dus sprake van nagenoeg strikt langs elkaar heen levende werelden.

Ooit besloot Blok op aandringen van zijn eigen partij een poging te wagen om wat contacten op te bouwen met journalisten. Het pakte niet goed uit. Blok regelde achtergrondgesprekjes, maar liet de journalisten zo kort achter elkaar komen dat ze elkaar tegenkwamen in de gang. Het was Blok ten voeten uit: als hij lekt, is dat volgens een strak schema.

De VVD'er keerde snel weer terug in de luwte. Dat ging hem goed af. In vijf jaar ministerschap kwam hij nauwelijks onder vuur. Alles wat opwindend is aan zijn portefeuille - de schandalen rond de Maserati-mannen van de woningcorporaties, de politiek brisante inperking van de hypotheekrenteaftrek - lijkt te verdampen als Blok zich ermee bemoeit. Er was ook amper lof voor zijn verrichtingen. De huurwet door de Kamer geloodst, miljarden bij de woningcorporaties weggehaald - er werden geen diepe buigingen voor gemaakt.

Foto JeRoen Murré

Ook bij het ministerie van Veiligheid & Justitie, dat hij acht maanden geleden noodgedwongen overnam, heeft het wonder van Blok zich voltrokken. Als een branddeken drapeerde hij zich over het ministerie dat als een onbestuurbaar misbaksel gold. Sinds zijn aantreden stijgt geen kreun meer op uit dit kerkhof van VVD-bewindspersonen. Alleen Blok zegt en doet nog wat en precies de dingen die een minister van Justitie moet zeggen of doen. Als een Zevenbergenaar het terreuralarm van Rotterdam laat afgaan, noemt hij dat 'een idiote actie'. De juiste dosis krachtdadigheid legt hij aan de dag door zomaar de paspoorten van vier jihadstrijders af te pakken. Een vleugje VVD'ige normaaldoenerigheid breekt door als hij tegen hoofddoekjes bij de politie pleit. Tegelijk schroomt hij niet partijgenoot Teeven de mantel uit te vegen over diens suggestie dat bezuinigingen op rechtspraak bedoeld waren om verdachten sneller veroordeeld te krijgen.

Interviews waren er zelden, al hebben enkele vasthoudende collega's geprobeerd zijn informele kant te onthullen. Dat hij Bossche bollen meeneemt voor ambtenaren die goed werk leveren. Dat hij graag al roeiend zijn dossiers leest. Dat zijn vrouw een bed en breakfast heeft in Enkhuizen. Dat hij een echte toetjesman is: bavarois! Dat hij vroeg naar bed gaat en vroeg opstaat. En dat hij zijn vileine humor liefst binnenskamers houdt. Voor spectaculaire kiss-and-tell- memoires - Blok, het hele verhaal - ben je bij hem aan het verkeerde adres.

Van alle VVD-ministers uit Rutte II heeft Stef Blok dan ook de minste bekendheid. Hij krijgt ook standaard de laagste waardering van de hele ministersploeg - bij onderzoeksbureau Ipsos scoort hij rond de 4,8, bij I & O Research staat hij onderaan met 5,1, ook bij Maurice de Hond is hij laatste, maar dan met een waardering van 3,7 op een schaal van 10. Ook als het op vertrouwen aankomt, gaan alle collega's hem voor; EenVandaag peilde dat 15 procent van de Nederlanders Stef Blok vertrouwt.

Naast die buitenwereld is er ook de Haagse binnenwereld. In de binnenwereld is alles anders: daar verandert saaiheid in vakmanschap en is pragmatisme de hoogste deugd. Een politicus die zijn mediageilheid weet te beheersen, beschikt in de ogen van zijn collega's over superkrachten. Dan ben je blijkbaar in staat anderen hun succesjes te gunnen. Het moeilijkste wat er is op het Binnenhof. Blok kan dat: de bloemen en de roem aan een ander laten.

Verborgen juweel

Blok kent en respecteert de wetten van de wandelgangen. Hij zat in de Kamer, leidde een parlementair onderzoek naar integratiebeleid, was fractievoorzitter. Hij staat te boek als rechtse VVD'er, maar zendingsdrang is hem geheel vreemd. Hij accepteert dat er linkse mensen zijn, hoe onbegrijpelijk en wonderlijk dat verschijnsel ook is. Hun wensen neemt hij serieus. Dat is 'een no regret', zegt hij dan als hij weer eens met een linkse politicus een kopje koffie heeft gedronken. Ambtenaren moeten vervolgens een links tekstje in de wetgeving proppen en de linkse Kamerleden mogen ermee pronken. Als die wet er maar doorkomt.

Blok is een politicus die alleen bij politici bewondering oproept. Dwars door al die opiniepeilingen heen werd Stef Blok vlak voor de zomer ineens door een collega 'het verborgen juweel' van dit kabinet genoemd. Dat die lof uit de mond van Ronald Plasterk kwam, erkend brekebeen van de ploeg, deed er maar weinig aan af. Blok was volgens Plasterk de man die als eerste inzag dat het kabinet alleen kon overleven door samen te werken met D66, SGP en CU. Om met Plasterk te spreken: 'Hij heeft een belangrijk deel van de stabiliteit van deze regering op zijn conto.' Sterker: 'Zonder Blok was Rutte II al lang weg geweest.'

Foto JeRoen Murré

Het is een hyperbool - D66-leider Alexander Pechtold en premier Mark Rutte speelden minstens zo'n belangrijke rol bij de totstandkoming van de informele gedoogcoalitie - maar Blok was in elk geval een bekwame uitvoerder. Hij maakte namens de coalitie binnen een mum van tijd een deal met de constructieve oppositie. No regret. Dat kan hij. Het was de eerste stap op weg naar meer gelegenheidsdeals met D66, SGP en CU.

Blok heeft zich er niet op laten voorstaan. Hij gunde anderen de eer en deed er het zwijgen toe. Met dergelijke soldaten kom je verder in Den Haag.

Kleurloos

Wie maalt er dan om dat Blok nooit van de grond komt in de opiniepeilingen? Je koopt helemaal niets voor populaire ministers, is nu de heersende opvatting op het Binnenhof. De PvdA levert het empirisch bewijs. Jeroen Dijsselbloem, Bert Koenders en daarvoor Frans Timmermans: zij hadden wel de sympathie van het volk. Datzelfde volk gaf hun partij een ongenadige afstraffing.

Nieuw is dat niet. D66 heeft het meegemaakt tijdens Paars I. Hans Wijers was een politieke rockster, maar zijn partij profiteerde er nooit van; de volgende verkiezingen werden gewoon verloren.

De les die het Binnenhof trok: alleen de populariteit van de partijleider doet er toe. Verder is de toekomst aan de kleurloze bewindspersonen die vroeg naar bed gaan en vroeg opstaan, hun werk doen, brokken vermijden en behalve misschien een voorliefde voor toetjes geen sterallures hebben. Wie zit er te wachten op de Henk Blekers of Ronald Plasterks? Mediasterren die snel opbranden en uiteindelijk vooral hoofdpijn opleveren. Wie wil een nieuwe Gerda Verburg, de minister van Landbouw die ooit in een oplage van 830 duizend exemplaren haar eigen glossy liet drukken van belastinggeld? De Gerda: Haagse veteranen rollen nog steeds met de ogen als ze eraan terugdenken.

Bij een type Stef Blok weet je in elk geval één ding zeker: De Stef komt er nooit, zelfs niet op mat papier.

Hoe onzekerder de omstandigheden, hoe groter de hang naar saaie bestuurders. Rutte III kan zich geen experimenten veroorloven. De meerderheid van Rutte III is flinterdun: 76 zetels in de Tweede Kamer, 38 zetels in de Eerste Kamer. En de vier partijen die de klus moeten klaren leggen ook nog eens zo weinig wederzijdse affiniteit aan de dag dat alles tot in de details moet worden vastgelegd.

In de taal van de binnenwereld: alles wordt 'dichtgetimmerd'. Nu moeten er alleen nog zekere handen gevonden worden die het in de praktijk gaan brengen. Het CDA was de eerste die dat hardop verkondigde: we willen goede vakministers, geen sterren. Ze moeten door de wol geverfd zijn, in het team passen, bereid zijn zichzelf weg te cijferen en hun opvattingen terzijde te schuiven.

Foto JeRoen Murré

Hetzelfde geluid komt uit VVD-hoek. Daar heeft men lange ervaring met dergelijke types. Henk Kamp functioneerde vier opeenvolgende kabinetten tot volle tevredenheid door deze formule strikt in acht te nemen. Ook Melanie Schultz van Haegen en Jeanine Hennis-Plasschaert opereerden de afgelopen vijf jaar bij voorkeur onder de radar.

Vraag je nu aan de formerende partijen of ze wellicht naar een Stef Blok-kabinet toewerken, dan zeggen ze volmondig: ja. Stef Blokken, die kunnen ze gebruiken. De man die van de demissionaire ministers het dichtst bij het archetype van de technocraat in de buurt komt, gaat fungeren als mal voor het nieuwe kabinet. Bij D66 en ChristenUnie lopen ze zich ook al warm. Wouter Koolmees en Carola Schouten zijn degelijke en bekwame bestuurders die de afgelopen jaren noodgedwongen vermomd gingen als Kamerleden. Zelfs in de oppositie zijn ze nooit betrapt op ongenuanceerde aanvallen of grote profileringsdrang.

Het hoogste goed straks tijdens Rutte III: stilte. Geen onhandige interviews, geen wilde teksten, geen geblunder in de debatten. Wat zou het mooi zijn als het alleen maar om 'de inhoud' gaat. Wat ze daarmee bedoelen in de Haagse binnenwereld? Allemaal Stef Blokjes die het beleid klinisch uitrollen in beide Kamers, eventueel vergezeld door nauwkeurig gedoseerde nieuwtjes bij bevriende media.

Politieke schulden

Zo zal het niet helemaal gaan. Alleen maar Stef Blokjes is iets te veel van het goede, al is het maar omdat er ook nog wat jong talent klaargestoomd moet worden. Elke partij wil iemand als Klaas Dijkhoff, de VVD'er die ontbolsterde op het ministerie van Veiligheid en Jusitie en nu een van de potentiële opvolgers is van Mark Rutte. Het CDA heeft zo iemand nog niet, D66 evenmin. Er moeten een paar mensen in het diepe worden gegooid.

Verder moet loyaliteit worden beloond. Zo werkt het nu eenmaal op het Binnenhof. Halbe Zijlstra nam daar al vroeg een voorschot op door zich te kandideren voor het ministerie van Sociale Zaken. Rutte maakte wel snel een einde aan dergelijke openlijke sollicitaties - alleen van 'de authentieke Fries Zijlstra' wil hij dat naar eigen zeggen accepteren - maar ook de premier weet dat politieke schulden soms ingelost moeten worden. Eerder nam hij zelf om die reden zijn politieke, ietwat excentrieke peetvaders Ivo Opstelten en Uri Rosenthal op in een kabinet. Het pakte niet goed uit, maar de praktijk blijft bestaan.

Foto JeRoen Murré

Ook Pechtold en Buma zullen ongetwijfeld een paar mensen moeten terugbetalen voor hun diensten tijdens de lange tocht door de woestijn. Maar verder is dit het tijdperk van de saaie bestuurders en teamspelers.

Het vechtkabinet-Balkenende IV blijft het schrikbeeld. Hirsch Ballin, Bos, Rouvoet, Ter Horst, Huizinga, Klink, Middelkoop, Van der Laan, Verhagen - allemaal ego's die gewoon met z'n allen in een kabinet gingen en niet schroomden elkaar de maat te nemen. Een constructie die onder Rutte ondenkbaar is. Zijn antwoord op de krimp van het politieke midden is een steeds verder gaande ontpolitisering.

'Visie? Dan moet je naar de oogarts', was zijn reactie op de toespraak van Juncker vorige week in het Europees Parlement. Wie zoiets zegt, denkt verlangend aan een bordes vol Stef Blokken.

Komt Blok dan zeker terug? Dat hoeft niet. Zelf heeft het rolmodel ook weleens behoefte aan iets anders. De reistijden naar Enkhuizen vallen tegen en zoveel posten zijn er niet te verdelen. Het type Blok wordt bovendien bij bosjes opgeleid binnen partijen.

Wat er ook gebeurt met Stef Blok: zijn geest zal waken over Rutte III.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.