Steenrijke 'economische hervormer' gaat verkiezingen Tadjikistan wéér winnen

In het Centraal-Aziatische land Tadjikistan vinden vandaag presidentsverkiezingen plaats. De winnaar is bij voorbaat geen verrassing: Emomali Rachmon, die al 21 jaar op zijn post zit, zal een nieuwe termijn van zeven jaar ingaan. Hij wil de economie van zijn land verbeteren. Dat wil hij al 21 jaar, maar het is hem nog nooit gelukt.

Supporters van president Rachmon houden in de aanloop van de verkiezingen een bijeenkomst in de hoofdstad Dushanbe. Beeld afp

Voor wie er nog nooit van gehoord heeft: Tadjikistan is een onherbergzaam land met zo'n acht miljoen inwoners in het hart van Centraal-Azië. De helft van die inwoners werkt op het platteland, een vijfde in de industriële sector. Meer dan één miljoen Tadjieken werken bovendien in het buitenland, met name in Rusland. Veelzeggend voor de economische toestand van het land: die één miljoen arbeidskrachten zorgen voor de helft van het nationale inkomen. Op papier althans. Voor de grootste bron van inkomsten moet je afdalen naar de duistere krochten van Tadjikistan, waarlangs een befaamde heroïnesmokkelroute loopt.

Ja, Tadjikistan is arm. Sterker nog: het is het armste land van de regio. Het heeft geen gas en olie, zoals buurlanden Turkmenistan en Oezbekistan en de economie is doorspekt met corruptie. Wil je een succesvol bedrijf oprichten? Beter niet in Tadjkistan, want dan kun je er verzekerd van zijn dat er vroeg op laat een paar corrupte ambtenaren op de stoep staan die hun aandeel opeisen. Schooldiploma's en goede cijfers zijn in Tadjikistan gewoon te koop en de corruptiebestrijdingsdienst, die de schijn mee heeft het probleem serieus aan te pakken, is zelf hartstikke corrupt. Niet voor niets luidt een bekend Tadjieks gezegde: 'Tadjieken met gouden hersens gaan naar Amerika, diegenen met gouden handen gaan naar Rusland en die met gouden tanden blijven in eigen land.'

Verkiezingen met onbekende kandidaten
Vandaag zijn er presidentsverkiezingen in Tadjikistan. Er doen in totaal zes kandidaten mee, onder wie de huidige president: Emomali Rachmon. En hij gaat winnen, dat staat vast. De peilingen wijzen op een klinkklare overwinning met negentig procent van de stemmen. Het feit dat Rachmon na 21 jaar nog altijd op zijn post zit, is te danken aan een wetswijziging die hij middels een referendum heeft afgedwongen. Het stelt zijn positie veilig tot 2020. In dat jaar moet er een nieuwe president komen - tenzij Rachmon nogmaals de wet aanpast.

De vijf kandidaten waartegen Rachmon strijdt zijn onbekende namen, ook voor de Tadjieken. De enige gevierde kanshebber, de bekende mensenrechtenactiviste en en advocate Oinikhol Bobonazarov van de gematigde islamitische partij, mocht uiteindelijk niet meedoen omdat ze 'slechts' 202.000 van de 210.000 benodigde handtekeningen wist te verzamelen. Een andere oppositiepartij, de Sociale Democratische Partij, boycot dit jaar de verkiezingen met het argument 'dat er in Tadjikistan een gebrek aan democratie en transparantie heerst'.

 
Tadjieken met gouden hersens gaan naar Amerika, diegenen met gouden handen gaan naar Rusland en die met gouden tanden blijven in eigen land.
Rachmon brengt zijn stem uit. Beeld afp
De bergachtige omgeving rondom de hoofdstad Dushanbe. Beeld AFP

Daarin heeft de partij zonder meer gelijk. De vraag is of het land er beter vanaf was geweest onder een andere president. Tadjikistan heeft een lastige geschiedenis, die wordt bepaald door een burgeroorlog die uitbrak direct na de val van het communisme. In het nieuwe onafhankelijke staatje Tadjikistan kwamen de door Moskou gesteunde regering (bestaande uit ex-communisten) en de oppositie (voornamelijk moslims) tegenover elkaar te staan. Zo'n 100.000 Tadjieken kwamen bij gevechten om het leven, een tiende ontvluchtte het land.

Niet alleen bracht de burgeroorlog, die in 1997 eindigde met een door de VN bekrachtigde overeenkomst tussen de regering en oppositie, een trauma onder de bevolking met zich mee - het was ook funest voor de economie van het land. Geraamde kosten: 10 miljard dollar.

Het land is de schade van de burgeroorlog nooit te boven gekomen. De economie is sindsdien keer op keer het belangrijkste verkiezingsthema in de verkiezingen. De kandidaten - Rachmon voorop - beloven meer banen, een opener buitenlandbeleid, verbeterde medische faciliteiten en een beter onderwijssysteem. Een mooi streven, maar de Tadjieken weten dat het loze stokpaardjes zijn.

De Tadjiekse president Rachmon (rechts) met zijn Russische collega Poetin tijdens een ceremonie op de Russische militaire basis in de Tadzjiekse hoofdstad Dushanbe. Beeld ap

Maximaal huwelijksbudget
Rachmon wordt geregeld beschuldigd van hypocrisie. Hij heeft moslims in zijn land opgeroepen om bedevaarttochten naar Mekka te mijden omdat het geld beter besteed kan worden. Ook geldt er in het land een 'heksenverbod', zodat bijgelovige Tadjieken niet bij elk kwaaltje naar de dure kwakzalver rennen. En Rachmon heeft in het wetboek laten opnemen dat huwelijken en begrafenissen niet te veel geld mogen kosten. Wie zich niet aan het maximaal toegestane aantal uren, gasten en auto's houdt, kan op een fikse boete rekenen.

Voor de camera's waant Rachmon zich in puriteinse zuinigheid: het huwelijk van zijn oudste zoon (de eerste in een lijn van negen) begon in een weeshuis, waar een hele lading spullen werd afgeleverd, waarna het in bescheiden kring werd gevierd in een al even bescheiden vakantiehuisje. Allemaal live te volgen via de staatstelevisie.

Maar de Tadjieken weten beter: bijna alle bedrijven van enige betekenis zijn in handen van de president. Zijn familieleden en directe collega's rijden rond in luxe auto's en brengen hun vakanties door in buitenhuizen. En laat het aanpakken van corruptie nu net geen verkiezingsthema zijn.

Een Tadjiek brengt zijn stem uit. Beeld reuters
Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden