Steeds vaker hittegolven (en vooral in de stad)

Het verschil tussen de temperatuur in de stad en in de groenere gebieden erbuiten wordt steeds groter. Oorzaak: veel steden worden steeds dichter bebouwd. In Rotterdam bedraagt het maximale temperatuurverschil tussen stadswijken en een groene plek buiten de stad 8 graden Celsius, vooral in de avond van een hete, windstille dag.

Jongeren springen van een brug in Amsterdam tijdens mooie, warme dagen eind juni/begin juli vorig jaar. © ANP

Dit blijkt uit het onderzoek 'Hitte­stress in Rotterdam' van de gemeente Rotterdam dat deze maand wordt gepubliceerd.

Nederlandse steden, de rijksoverheid en universiteiten onderzoeken het fenomeen dat 'stedelijk hitte-eiland' wordt genoemd, en hoe zij kunnen voorkomen dat het in de zomer in de steden te heet wordt. De noodzaak van dit onderzoek werd extra duidelijk na de hittegolven in 2003 en 2006, toen bleek dat er onder ouderen boven de 75 jaar aanzienlijk meer sterfgevallen zijn als de temperatuur stijgt. Daarnaast willen steden niet dat hun milieuambities teniet worden gedaan doordat de inwoners massaal airco's aanschaffen vanwege de gestegen temperaturen.

Vaker hittegolven

Volgens voorspellingen van het KNMI zullen er in Nederland waarschijnlijk vaker hittegolven voorkomen. Ook zijn veel steden bezig met 'binnenstedelijk' bouwen, wat het warmteverschil met de weilanden buiten de stad verder vergroot.

Het is heter in de stad doordat er veel asfalt ligt dat meer zonnestraling absorbeert, zoals ook donkere gebouwen doen. Dichte bebouwing staat bovendien een verkoelend windje in de weg. Ook verkeer leidt tot hogere temperaturen. Voor groen is in steden die dichter bebouwd zijn minder ruimte, terwijl juist parken een verkoelend effect hebben. Een boom is te vergelijken met tien airco's. De vrees is dat het door de klimaatverandering te warm zou kunnen worden in de Nederlandse steden, die niet op hitte zijn gebouwd.

Minder goed slapen
Natuurlijk zijn er mensen die de warmte een zegen vinden. 'Niet iedereen heeft last van de hitte. Jongeren gaan er bijvoorbeeld meer op uit', zegt klimaatonderzoeker Sonja Döpp van onderzoeksinstituut TNO. 'Maar veel mensen slapen minder goed als de warmte in de stad blijft hangen en sommige mensen krijgen gezondheidsproblemen.'

Hein Daanen van TNO, gespecialiseerd in de gevolgen van temperatuur op het menselijk lichaam: 'Vooral ouderen hebben er last van. Uit een recente studie uit Berlijn blijkt dat bij hitte meer mensen sterven in dan buiten de stad.' Döpp: 'De vraag waar het om draait is: wat kun je als stad het beste doen om het er in de zomer zo koel mogelijk te houden?'

Meetstations

Het eerste grote Nederlandse onderzoek naar hitte in de stad, in samenwerking met onder meer de kennisinstituten TNO en Deltares en de universiteit van Wageningen, begon in 2009 in Rotterdam en zal deze maand zijn afgerond. Er werden meetstations geplaatst en een bakfiets met meetapparatuur van de universiteit van Wageningen reed rond in de stad. Het centrum en de Kop van Zuid, met veel hoogbouw dicht op elkaar, bleken het warmst.

Rotterdams projectleider Lissy Nijhuis van het project Hittestress: 'We dachten vooraf: misschien valt het wel mee in Rotterdam omdat er veel water is dat verkoelend werkt. Maar Rotterdam blijkt met zijn dichte bebouwing en veel asfalt wel degelijk een hitte-eiland te zijn. Binnenstedelijk bouwen is de trend, maar daardoor wordt het wel ontzettend warm. Dan kun je bijvoorbeeld maatregelen treffen door bijvoorbeeld meer groen te planten en groene daken en groene gevels aan te leggen, of de stoepen te bekleden met materiaal met een lichtere kleur, dat minder warmte absorbeert. Asfalt is het ergst, gele klinkers zijn veel koeler. '

Meetkabels

Voor een vervolgonderzoek zijn nu meetkabels opgehangen tussen de lantaarnpalen en bomen aan de Berkelselaan in Rotterdam-Noord. Daarmee wordt gemeten hoezeer de temperatuur verschilt op verschillende plekken in een straat: onder een boom, vlak langs een gevel, in de zon en in de schaduw. Nijhuis: 'We willen bijvoorbeeld weten met welke soort groen het verblijf in een straat zo aangenaam mogelijk wordt.'

Sommige bewoners die weten waarvoor de losjes opgehangen draden in hun straat dienen, zeggen benieuwd te zijn naar de uitkomsten. Maar een moeder met een kind die er in het parkje wandelt, begrijpt niet helemaal wat het probleem is van een warme stad. 'Als het heet is, is het heet', verklaart ze.

Onderzoek

In de provincie Utrecht gaat de Natuur en Milieufederatie Utrecht (NMU) met andere organisaties deze zomer de hitte in de stad onderzoeken. Tweehonderd bewoners uit Utrecht, Amersfoort, Veenendaal en Nieuwegein krijgen een thermometer opgestuurd, waarmee ze tijdens een hittegolf metingen kunnen doen. De Universiteit van Wageningen voert in de stad Utrecht metingen uit met een bakfiets.

De onderzoekers zijn zich ervan bewust dat in tijden van bezuinigingen maatregelen tegen hitte niet erg hoog op de politieke agenda staan. Maar door bijvoorbeeld vooraf te praten met architecten over materiaalgebruik en door maatregelen aan te bevelen zoals de aanplant van meer groen en door groene daken kan er volgens hen - zonder veel extra geld - wel degelijk iets worden ondernomen tegen de hitte in de stad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.