'Steeds tragere Nobelprijs graaft eigen graf'

De Nobelprijs graaft zijn eigen graf door de prijzen uit voorzichtigheid steeds langer na de eigenlijke ontdekking toe te kennen. Dat schrijft de Italiaans-Finse informaticus Santo Fortunato met collega's in een open brief in het tijdschrift Nature.

AMSTERDAM - Als de trend van steeds latere toekenningen doorzet, aldus Fortunato, worden tegen het einde van deze eeuw Nobelprijzen gemiddeld later toegekend dan onderzoekers zullen leven. 'Aangezien de prijs niet postuum wordt toegekend, ondermijnt de vertraging het voornaamste instituut van de wetenschap.'


De gemiddelde leeftijd van Nobelprijswinnaars is tegenwoordig rond de 65 jaar. Volgens Fortunato's analyse van alle Nobelprijzen sinds 1901 was het vóór 1940 betrekkelijk zeldzaam als een Nobelprijs meer dan twintig jaar na een ontdekking nog werd toegekend. In de natuurkunde gebeurde dat maar in 11 procent van de gevallen, in de chemie zo'n 15 procent en de geneeskunde 24 procent. Na 1985 loopt dat snel op tot tussen de 45 en 60 procent van alle toekenningen.


Inmiddels duur het gemiddeld dertig jaar voor een doorbraak in de fysica een Nobelprijs wint. Voor chemie en geneeskunde is dat ongeveer een kwarteeuw. De grootste vertragingen tussen ontdekking en toekenning bestaan in de natuurkunde. Zo moest astrofysicus S. Chandrasekhar tot 1986 wachten op zijn prijs voor werk uit de jaren dertig. Peter Higgs was 84 toen hij de Nobelprijs in 2013 kreeg.


De Nobelprijzen worden toegekend uit naam van de Zweedse dynamietkoning Alfred Nobel (1833-1896), die in zijn testament nadrukkelijk vastlegde dat 'ontdekkingen in het voordeel van de mensheid uit het voorgaande jaar' moesten worden beloond.


Gaandeweg kwam daar de klad in nadat het Nobelprijscomité in de eerste helft van de vorige eeuw een reeks zeperds had gehaald met prijzen voor onderzoek dat onzin bleek. In 1926 kreeg bijvoorbeeld Johannes Fibiger de Nobelprijs voor geneeskunde voor een parasiet die kanker zou veroorzaken.


Sindsdien wordt 'het voorgaande jaar' voorzichtigheidshalve opgevat als het jaar waarin de grote betekenis van een ontdekking echt duidelijk werd, aldus het Nobelprijscomité . In sommige gevallen gaat dat wel snel. De Nobelprijs voor de Nederlandse Rus Andrei Geim voor grafeen kreeg hij in 2010, net vijf jaar na de ontdekking van het wonderkoolstof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden