Steeds minder universitair geld naar onderwijs, waarschuwt Rathenau Instituut

De Nederlandse universiteiten leggen noodgedwongen zoveel eigen geld bij voor onderzoek dat ze uitvoeren voor bedrijven en Europa, dat zij minder geld overhouden voor onderwijs. Dat schrijft het Rathenau Instituut in Den Haag na een analyse van de financiering van het wetenschappelijk onderwijs in Nederland. Volgens de onafhankelijke kennisdenktank wordt de situatie snel onhoudbaar.

Hoorcollege Beeld anp

Uit de nieuwe cijfers blijkt dat Nederlandse universiteiten en academische ziekenhuizen jaarlijks in totaal 7,5 miljard euro tot hun beschikking hebben. Daarvan is de helft afkomstig van het Rijk, bedoeld voor onderwijs en onderzoek, en berekend op grond van studentenaantallen en promoties. Een belangrijke andere inkomstenbron is de zogenoemde 'derde geldstroom', waarmee geld van bedrijven en van Europese onderzoeksfinanciering wordt bedoeld.

Volgens Rathenau is vooral die Europese begrotingspost van 1,8 miljard euro een probleem, omdat hier eigen geld van universiteiten tegenover moet staan. Europees geld dekt doorgaans alleen de salarissen van onderzoekers, al het andere komt voor rekening van de universiteit zelf. Dat is volgens berekeningen van Ernst & Young 74 cent voor iedere ontvangen euro.

Matching

Zonder die zogeheten 'matching' is het voorgestelde onderzoek niet uit te voeren. Het vereiste eigen geldbedrag groeit ook nog eens, aangezien Nederlandse onderzoekers erg goed scoren in Brussel en er dus steeds meer onderzoeksprojecten goedgekeurd worden.

In totaal hebben universiteiten voor deze matching nu jaarlijks 1,3 miljard euro nodig uit de rijksbijdrage. Dat geld uit de eerste geldstroom kan daarmee niet meer in het onderwijs geïnvesteerd worden, benadrukte Rathenau donderdag.

'Onze analyse is bedoeld om hierover een discussie aan te jagen', erkent Jos de Jong, die namens het Rathenau instituut het rapport heeft samengesteld dat donderdag naar de Tweede Kamer is gestuurd.

Het Interstedelijk Studenten Overleg ISO reageerde donderdag direct scherp op de conclusies van het Rathenau Instituut. In een verklaring noemen de studenten het onaanvaardbaar dat onderzoek het onderwijsgeld opsoupeert. 'Het onderwijs heeft elke euro hard nodig', aldus ISO in een verklaring. Uit cijfers van de universiteiten bleek eerder al dat de rijksbijdrage per student in vijftien jaar tijd een kwart is gedaald.

Zorgwekkend

Ronduit zorgwekkend noemt De Jong de Brusselse plannen om de onderzoeksfinanciering nog eens te verdubbelen. 'Op zich is meer geld welkom, maar op deze manier zal dit het onderwijs onhoudbaar ver uithollen', aldus De Jong.

Volgens Rathenau dreigen de Nederlandse universiteiten ten onder te gaan aan hun eigen succes bij de Brusselse onderzoeksfinanciers, als er niets aan de matching gebeurt. 'Het systeem loopt uit de hand, als we het op zijn beloop laten', zegt De Jong. Volgens hem moet er nagedacht worden over een aanvullende Rijksbijdrage voor universitaire onderzoeken voor derden. 'Daarnaast zou een vereiste kunnen worden dat onderzoek voor bedrijven kostendekkend moet zijn.'

Groeiend probleem

Woordvoerder Bart Pierik van universiteitenvereniging VSNU in Den Haag onderschrijft dat matching een groeiend probleem is, maar bestrijdt stellig dat dit vooral ten koste gaat van het universitaire onderwijs. 'Als dat hierdoor onder druk staat, is dat zorgwekkend, maar dat staat nog helemaal niet zo scherp vast. Studenten leren ook van zulk extern onderzoek.'

Volgens de VSNU gebruikt Rathenau voor de berekeningen van het onderwijsaandeel een achterhaalde rekenmethode van het CBS. Onderzoeker De Jong van Rathenau noemt dat verwijt echter niet terecht. 'Dit is hoe we in Nederland de geldstromen naar universiteiten berekenen, nota bene op basis van cijfers van de VSNU zelf. Als ze het er niet mee eens zijn, roepen wij hen op met betere gegevens te komen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden