Steeds meer tegenstand centraal opslaan vingerafdrukken

Steeds meer gemeenteraden keren zich tegen het opslaan van vingerafdrukken uit het paspoort. Utrecht en Amersfoort willen een einde aan de opslag, zowel centraal (landelijk) als lokaal. Gemeenten zoals Alkmaar, Nijmegen en Papendrecht zijn uiterst kritisch.

Toenmalig staatssecretaris Ank Bijleveld van Binnenlandse Zaken neemt in 2009 in Almelo de eerste vingerafdrukken in een paspoort op. © anp

Vandaag zullen ambtenaren, privacyexperts en onderzoekers in de Kamer hun visie geven op het opslaan van biometrische gegevens (vingerafdrukken). Meerdere kabinetten waren voor een centrale opslag van die data. Maar het tij is gekeerd, een Kamermeerderheid neigt nu tegen zo'n landelijk databestand te stemmen. Het zou de privacy kunnen aantasten, bovendien rijzen er steeds meer vragen over de techniek.

Ook de animo voor lokale opslag is tanende. 'De tegenstand onder gemeenten verspreid zich als een veenbrand', constateert Kamerlid Gerard Schouw van D66. 'Centraal. Decentraal. We weten gewoon niet wat er gebeurt met al die productgegevens. Eigenlijk heel gek.' D66 wil een einde aan de landelijke en decentrale opslag.
Zo'n acht gemeenten hebben op initiatief van D66 voorstellen aangenomen tegen opslag, daarnaast stellen fracties in gemeenteraden steeds vaker kritische vragen.

Einde

Daarmee lijkt een einde te komen aan opslag, in welke vorm dan ook. De SP, D66, GroenLinks en de Partij voor de Dieren waren al tegen een centrale database. Onlangs schaarden voorstanders VVD, PvdA en de ChristenUnie zich bij het tegenkamp. 'Er was lange tijd een heilig geloof in de kwaliteit van biometrische gegevens', zegt VVD'ers Jeanine Hennis-Plasschaert. 'Maar er zijn veel vraagtekens.'

Groot-Brittannië haalde enkele maanden geleden de stekker uit de centrale opslag. Officieel wil het kabinet ermee door. Maar de kans daarop, met steeds meer scepsis in de Kamer, slinkt echter snel. Zeker nu ook de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) onlangs in een rapport waarschuwde dat databases spionagegevoelig zijn.

Contrast

De huidige twijfels in de Kamer staan in schril contrast met de euforie over biometrische gegevens in 2001. De meeste partijen suggereerden destijds zelfs dat Nederland een voortrekkersrol kon vervullen als het vingerafdrukken en irisscans betrof. 'Er leek wel een haast blind geloof in biometrie', concludeerde de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) eind vorig jaar in het uiterst kritische rapport Happy Landings.

Na de terroristische aanslagen op 11 september werd dat geloof welhaast heilig. Toenmalig minister Alexander Pechtold (nu fractieleider van D66) was de eerste die meldde dat er een centrale database moest komen, ook ter bestrijding van terrorisme en identiteitsfraude. Vrijwel alle partijen (op de SP na) steunden hem. Tot enkele jaren geleden.

Niet feilloos

Want biometrie bleek niet zo feilloos, wezen steeds meer rapporten uit. Zo zijn vingerafdrukken van kinderen moeilijk te nemen, maar ook van mensen die 'met de handen werken', zoals bouwvakkers. De Europese toezichthouder waarschuwde in 2008 al voor de foutmarge met vingerafdrukken. Niet alleen de techniek, ook het privacyvraagstuk speelde een steeds grotere rol.

Eind 2009 antwoordde verantwoordelijk staatssecretaris Ank Bijleveld (CDA) op vragen uit de Kamer: 'Het is helaas nooit 100 procent uit te sluiten dat onbevoegden toegang krijgen tot gegevens.' Toch werd de nieuwe Paspoortwet, die ook voorziet in een centrale opslag, aangenomen. Onder meer de PvdA en de VVD steunde die wet. D66 was inmiddels sceptisch geworden.

Bruikbaar

Jan Grijpink, raadsadviseur bij het ministerie van Justitie, zei tegen de WRR over opslag van data: 'Een biometrisch kenmerk is wel bruikbaar om te framen. Je kunt iemand echt het leven onmogelijk maken.' Maar de wet is aangenomen en vingerafdrukken moeten nu in het paspoort. Al in zo'n miljoen paspoorten staan nu biometrische gegevens. Die worden decentraal opgeslagen, maar daar is steeds meer verzet tegen bij gemeenten. Ook loopt er nog een aantal rechtszaken die burgers zelf hebben aangespannen.

Minister Piet Hein Donner van Binnenlandse Zaken (CDA) heeft enkele maanden geleden gezegd 'pas op de plaats te maken'. Binnenkort moet hij duidelijk maken of hij verder wil met de centrale opslag. Veel steun heeft hij daarvoor niet.

Veel hapering

Hennis-Plasschaert van de VVD wijst erop dat bij het aanvragen en uitgeven van een paspoort nog steeds veel hapert. 'De vingerafdruk wordt niet standaard geverifieerd.' Ze pleit voor opslag op de chip zelf, net zoals ze in Duitsland doen. 'Daar monitoren ze de kwaliteit van de biometrische gegevens. Pas als dat goed is, gaat Duitsland nadenken over opslag.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.