Steeds meer poli's en klinieken voor 'onbegrepen' ziekten

In Nederland worden in hoog tempo klinieken en poli's opgericht voor patiënten met klachten waar artsen geen enkele medische oorzaak voor kunnen vinden. In de afgelopen vijf jaar werden door grote ziekenhuizen en ggz-instellingen minstens dertig van deze poliklinieken of afdelingen uit de grond gestampt.

ArchieffotoBeeld ANP

Dit stelt voorzitter en klinisch psycholoog Jaap Spaans van het Netwerk Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten (NOLK). Volgens hem loopt het storm. Bijna overal zijn lange wachtlijsten. Er zijn veertig instellingen aangesloten, waaronder het VU medisch centrum, het LUMC en UMC Groningen.

Dat deze patiënten zoveel vaker worden erkend, heeft ook nog een andere reden: kosten. Uit schattingen blijkt dat patiënten met onverklaarde klachten minste 2,2 keer zoveel kosten als een gemiddelde patiënt. 'Mensen zwerven soms jarenlang tevergeefs van de ene naar de andere specialist', zegt Spaans, werkzaam bij Altrecht Psychosomatiek-Eikenboom.

'Tot voor kort gingen heel veel van deze patiënten naar het alternatieve circuit omdat de reguliere geneeskunde geen antwoorden had', zegt hij. 'Maar nu zien we dat er steeds vaker wel een antwoord komt.'

Enorm
De aantallen zijn enorm: volgens schattingen lijdt een half miljoen mensen hier aan. Verreweg de meesten hebben chronische pijn, vermoeidheid of maag- en darmklachten. Hun klachten staan onder meer bekend als fibromyalgie, chronisch vermoeidheidssyndroom of prikkelbare darmsyndroom.

Bij een kleine groep zijn de symptomen zo ernstig dat ze in een gespecialiseerde kliniek belanden. Zij lijden onder meer aan verlamming, pseudo-epileptische aanvallen of voortdurend braken en vallen onder de noemer 'somatoforme stoornis', beschreven in het psychiatrisch handboek DSM IV.

Het bekendste voorbeeld is waarschijnlijk paralympische sportster Monique van der Vorst. Ze was jarenlang verlamd en vrijwel iedereen dacht dat ze een dwarslaesie had. Maar in 2010 gebeurde er een 'wonder': ze stond op uit haar rolstoel, leerde lopen, en werd zelfs lid van de Rabo-wielerploeg.

Achteraf bleek ze echter nooit een complete dwarslaesie te hebben gehad. Critici beweerden dat ze haar handicap had gesimuleerd. Uiteindelijk raakte ze opnieuw verlamd. Daarna weigerde ze commentaar, maar volgens deskundigen zou ze aan een 'conversiestoornis' lijden, een van de vormen van de somatoforme stoornis.

Aanstellen
Buitenstaanders denken vaak dat mensen zich aanstellen, zegt universitair docent Jan Houtveen van de Universiteit Utrecht. 'Bijna iedereen krijgt te horen: het zal wel psychisch zijn. De psyche speelt beslist een rol, maar met hersenscans is aangetoond dat deze mensen ook daadwerkelijk meer klachten voelen. Met andere woorden: ze zijn niet gek.'

Houtveen: 'Je kunt je afvragen of de arts zijn werk niet goed doet omdat hij niets vindt. Of dat het misschien een onbekende ziekte is. Maar het kan ook iets anders zijn. We hebben aanwijzingen dat bij deze mensen niet hun lichaam ontregeld is, maar het systeem waarmee ze hun lichaam voelen. Mogelijk was er ooit een aanleiding voor de pijn, maar zijn de hersenen daarna blijven 'hangen' in die stand.'

Lees meer in de Volkskrant van vandaag

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden