reportage

Steeds meer jongeren willen een prik. Het ‘kritische’ vragenuurtje als tegenwicht bleek te positief

De 15-jarige Sam uit Poortugaal krijgt een coronavaccin toegediend.  Beeld Arie Kievit
De 15-jarige Sam uit Poortugaal krijgt een coronavaccin toegediend.Beeld Arie Kievit

De bereidheid van jongeren om zich te laten vaccineren tegen covid groeit, net als de wetenschappelijke consensus over het nut ervan. De kritische Stichting Artsen Covid Collectief maakt zich zorgen en organiseert daarom een onlinebijeenkomst – maar voorstanders zijn ook uitgenodigd.

Er klinkt wat teleurstelling in de chat van het Online Vaccinatie Vragenuurtje voor jongeren zondagavond. ‘Ik vond dat wel erg de nadruk lag op de voordelen van de vaccins en niet wat er slecht aan was voor jongeren’, schrijft een deelnemer. Het was toch de bedoeling om nu eens de ándere kant van het verhaal te horen over die nieuwe coronavaccins?

Ruim 250 jongeren, ouders en andere geïnteresseerden volgen een videogesprek waar voor- en tegenstanders van het vaccineren van jongeren een lijst prangende vragen beantwoorden. Maken coronavaccins je onvruchtbaar? Worden jongeren eigenlijk wel ziek van corona? En kun je ook na het vaccin het virus nog overdragen?

De avond is halsoverkop georganiseerd door onder meer Stichting Artsen Covid Collectief, een groep die zich verzet tegen de volgens hen disproportionele coronamaatregelen en die grote zorgen heeft over het vaccineren van gezonde jongeren. Het collectief is het resultaat van een brandbrief tegen de coronamaatregelen in juni vorig jaar. Schrijver van die brief was internist Evelien Peeters, inmiddels voorzitter en belangrijkste aanjager van het initiatief. Ze wordt bijgestaan door zo’n veertig vrijwilligers.

Behalve enkele drijvende krachten zoals Peeters is onduidelijk wie precies de leden zijn. Volgens de website van het collectief zijn er ruim 21 duizend ‘vrienden’ die het initiatief steunen en 1.572 die een BIG-registratie voor gezondheidsberoepen hebben. Zeker de helft van hen zou actief zijn als arts.

Mondkapjesplicht

Of dat klopt en wie dat zijn, is niet na te gaan omdat het collectief de lijst niet openbaar wil maken. De reden: ‘Wie zich kritisch uitspreekt, loopt de kans om een baan in het ziekenhuis te verliezen’, zegt Hannah Visser, internist en bestuurslid van het collectief, voorafgaand aan het vragenuur. ‘Naast reguliere artsen zitten er ook bij die aan acupunctuur doen of antroposofisch zijn. Het is jammer dat zoiets afbreuk doet aan je werk als arts’, zegt Visser, die zich naast haar reguliere medische werk bezighoudt met homeopathie. ‘Ik vind juist dat het een verrijking is.’

Nadat het collectief de afgelopen maanden al ferme standpunten had ingenomen tegen onder meer de mondkapjesplicht en de sluiting van scholen, verzetten leden zich sinds enkele weken tegen de covid-vaccinaties van gezonde kinderen en jongeren. Ze zijn ‘verbijsterd’ over de snelheid waarmee de overheid besluit dat ook de jeugd de prik moet krijgen. Jongeren hebben veel vragen over het vaccin, zegt Visser. Maar het collectief lijkt de wind tegen te hebben: van de ouders met kinderen van 12 tot 17 jaar zegt bijna 70 procent (waarschijnlijk) hun kind te vaccineren, onder 16- tot 24-jarigen is de vaccinatiebereidheid bijna 90 procent.

En dus vinden ze het hoog tijd voor een voorlichtingsavond mét het kritische geluid. Dat daarvoor ook voorstanders aanschuiven, is onder meer te danken aan het nadrukkelijk verzoek van de actiegroep Jongeren voor Vrijheid, met wie het collectief de bijeenkomst organiseert, en die zowel de voor- als nadelen van vaccinatie willen bespreken, aldus Visser. Ze zegt dat het collectief ook beide kanten wilde belichten. ‘Maar we vroegen ons wel af of we het nou zo moeilijk moesten maken, de voorstanders krijgen toch al genoeg aandacht in de media. Uiteindelijk vinden we een open discussie belangrijk.’

Aan de kant van de voorstanders schuiven een internist en een arts maatschappij en gezondheid aan. In het kritische kamp wordt Hannah Visser bijgestaan door Theo Schetters, immunoloog, parasitoloog en bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Pretoria. Schetters is een bekendheid onder critici van het coronavaccin. Een YouTube-video waarin hij begin dit jaar zijn zorgen uitte over de snelle ontwikkeling van de vaccins is ruim een miljoen keer bekeken – al lieten experts in een uitgebreide factcheck in De Volkskrant weinig van zijn argumenten heel.

Ontstekingen

Eerste vraag: hoe werken die vaccins nou eigenlijk? Schetters steekt gelijk van wal. Het is volstrekt onduidelijk wat die nieuwe vaccins met de menselijke cellen doen, vertelt hij. ‘Het kan leiden tot ontstekingen waardoor je bloedstolsels krijgt. Het ongecontroleerde eraan, daar maken we ons druk over.’ Beter wachten we op ouderwetse vaccins met beproefde technieken, vindt Schetters, die komen later dit jaar.

Onder vaccindeskundigen staat Schetters daarin vrijwel alleen. Zo zijn de bloedstolsels een (zeer zeldzame) bijwerking bij andere vaccins dan het vaccin dat aan tieners wordt gegeven en verzuimt hij te melden dat ook ‘mRNA’-vaccins zoals dat van Pfizer al jaren in de mens worden onderzocht, tegen onder meer hiv, hondsdolheid en vooral kanker. Een overzicht in 2018 kwam tot liefst 69 lopende en afgeronde studies waarbij men een mRNA-vaccin inspoot bij de mens, altijd zonder de ‘chaos in de cel’ waarvoor Schetters vreest.

Ook tijdens het vragenuur wordt Schetters van repliek gediend. We moeten juist nú de beschikbare vaccins nemen omdat we dit doen tegen de achtergrond van een wereldwijde pandemie, zeggen de voorstanders. ‘Je kan wachten tot er andere vaccins op de markt komen, maar in de tussentijd gaat het virus rond. We kunnen dus niet veel langer wachten.’

Jongeren vieren hun vaccinatie tijdens een priknacht in de Jaarbeurs in Utrecht, waar het Janssen-vaccin werd toegediend.   Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Jongeren vieren hun vaccinatie tijdens een priknacht in de Jaarbeurs in Utrecht, waar het Janssen-vaccin werd toegediend.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In de chat stuiten de voorstanders op enige tegenstand. ‘Neppe berichtgeving’, schrijft een deelnemer. Velen zitten simpelweg met vragen. Hebben de voorstanders zich ook laten vaccineren? Hebben ze tips hoe om te gaan met de vraag wel of niet dat vaccin te nemen? ‘Interessant, de verschillende meningen’, besluit een ander.

Volgende vraag: hoe zit het nou met die onvruchtbaarheid en bijwerkingen van vaccins? Schetters wijst op de langetermijneffecten waar we nog niks over weten. ‘Je mag er niet zo lichtvaardig over denken, we weten dit dus echt nog niet.’ Antwoord van de pro-vaccinatie-internist: ‘Daar wil ik toch als arts iets over zeggen. We hebben ook gezien dat zwangere vrouwen met corona aan de beademing moesten. Dat is ernstig en moet je echt voorkomen, daar kunnen vaccins een grote bijdrage aan leveren.’

Onafhankelijke wetenschappers verwerpen met klem de suggestie dat de coronavaccins onveilig zouden zijn. In Europa hebben vier vaccins weliswaar een ‘voorwaardelijke’ toelating, maar dat wil niet zeggen dat het onderzoek nog niet af is, benadrukt een groep experts van onder meer het LUMC en het Radboud UMC in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Het formele voorbehoud wil alleen zeggen dat de paperassen nog niet op orde zijn en de vaccins nog worden gevolgd, met het oog op eventuele zeer zeldzame bijwerkingen.

Dat wie nu wordt gevaccineerd na een tijd opeens een of andere bijwerking krijgt, is ook al zeer onwaarschijnlijk. ‘Je moet snappen hoe zo’n vaccin werkt. Je spuit het een of twee keer in, dat wordt opgenomen en verwerkt, en binnen een paar weken is het weg uit het lichaam’, zegt vaccinexpert Leonoor Wijnans van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) desgevraagd. Er is dan niets meer waartegen het lichaam kan reageren: vandaar dat vaccinbijwerkingen in de regel na dagen of weken, maar niet na jaren aan het licht komen. Dat er soms ook na maanden ineens ophef is over een bijwerking, zoals het trombosesyndroom TTS bij AstraZeneca, komt doordat de bijwerking in kwestie extreem zeldzaam is: hij valt pas op na inenting van honderdduizenden of zelfs miljoenen mensen.

Placeboprik

Met de zorgen om de vruchtbaarheid is het niet anders. In de vooronderzoeken bleken er ironisch genoeg méér miskramen en vroeggeboorten voor te komen bij proefpersonen die niet het vaccin, maar de placeboprik kregen. Nog iets wat Schetters op de ‘informatiebijeenkomst’ onvermeld liet: muizen die met de coronavaccins werden ingeënt, kregen gewoon gezond nageslacht, en bij een recente evaluatie van duizenden gevaccineerde zwangere vrouwen in de VS was van enig probleem geen sprake. ‘De cijfers geven tot dusver aan dat covidvaccinatie veilig is tijdens de zwangerschap’, oordeelt een net verschenen – en ook al niet genoemd – overzichtsartikel in Nature.

De wetenschappelijke consensus in Nederland is intussen juist in het voordeel van het vaccineren van jongeren uitgevallen. Zo oordeelt de onafhankelijke Gezondheidsraad dat het ‘zinvol en verantwoord’ is om jongeren vanaf 12 jaar te vaccineren. Voor hen wegen de voordelen op tegen de nadelen. Mogelijk bijwerkingen van vaccinatie onder jongeren, zoals een ontsteking aan de hartspier of hartzakje, komen bij jongens 1 op de 15 duizend keer en bij meisjes minder dan 1 op de 100 duizend keer voor en verlopen meestal mild. Jongeren kunnen wel veel last hebben van covid, het vaccin beschermt ze daar goed tegen. En dan blijkt uit modellen van het RIVM ook nog eens dat de virusverspreiding met 20 tot 35 procent naar beneden gaat als 65 tot 85 procent van de jongeren is gevaccineerd.

Voor sommige twijfelaars onder de 250 aanwezigen blijkt het inderdaad behoorlijk lastig zin van onzin te scheiden. Want hoe weeg je als leek de standpunten van sprekers die lijnrecht tegenover elkaar staan? Tegen het einde klaagt een aanwezige in de chat: ‘Ik vind het jammer dat de artsen zo verschillend denken over vaccineren. Mijn zoon van 14 zou baat hebben bij duidelijke info.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden