'Steeds meer Iraniërs vragen om verandering'

Shirin Ebadi..

Van onze verslaggeefster Sacha Kester

Amsterdam In de toekomst kijken kan ze niet, wil ze niet, maar volgens Nobelprijswinnares Shirin Ebadi zijn er twee zekerheden: dat de Iraanse regering de protesten tegen de uitslag van de presidentsverkiezingen blijft onderdrukken, en dat de bevolking het verzet niet zal opgeven. ‘Maar naar welke kant het dubbeltje uiteindelijk valt – wat er gebeurt, hoe het gebeurt, wanneer er iets gebeurt – daar durf ik geen uitspraak over te doen.’

Zaterdag werd er wereldwijd geprotesteerd tegen de manier waarop Teheran de demonstraties neerslaat, en de mensenrechtenactiviste Ebadi was een van de sprekers bij de manifestatie in Amsterdam. ‘Het is belangrijk dat mensen hun solidariteit tonen’, zegt Ebadi. ‘Hiermee laat de wereld aan de demonstranten zien dat zij niet alleen staan in hun strijd voor rechtvaardigheid.’

En die strijd is gevaarlijk. Toen bekend werd gemaakt dat de huidige president, de conservatieve Mahmoud Ahmadinejad, de verkiezingen met een ruime meerderheid had gewonnen, weigerde de oppositie de uitslag te accepteren. Er zou zijn gefraudeerd, en miljoenen mensen gingen de straat op om hun woede te laten blijken.

‘Maar dat accepteerde het regime niet’, zegt Ebadi. ‘Mensen werden gearresteerd, en mensen werden neergeschoten. Daarom zie je die massale demonstraties nu niet meer; de risico’s zijn domweg te groot.’

Maar de Iraniërs vinden andere manieren om hun stem te laten horen, zegt de Nobelprijswinnares. Ze bezoeken met grote groepen de familie van slachtoffers en van demonstranten die zijn opgepakt. En ze gaan elke avond om zeven uur op hun daken staan, en schreeuwen tegelijkertijd ‘Allahoe Akbar’, God is groot.

Dat gebeurt volgens Ebadi niet alleen in Teheran, maar in alle steden. Zelfs in Qom, een belangrijk religieus centrum waar ayatollah Khomeini jarenlang woonde, studeerde en les gaf. ‘Al heeft het verzet daar een heel andere vorm. Zo wordt tijdens lezingen kritiek op Ahmadinejad geuit, en spreken progressieve mullah’s zich tegen hem uit in madrassa’s.’

Want ook de ulema, de geestelijken, zijn verdeeld. ‘En op het moment dat een deel van hen zich tegen Teheran uitspreekt, beseft de bevolking dat ze zich als goede moslims tegen het regime kunnen verzetten – dat zij zich daarmee niet tegen de islam uitspreken.

‘Het is dus geen protest tegen het Iraanse systeem, maar tegen de manier waarop de verkiezingen zijn vervalst. Het gaat om president Ahmadinejad, en ook om de opperste leider, ayatollah Ali Khamenei, omdat hij deze leugen steunt. Het gaat erom dat de bevolking verandering wil, en dat het regime zijn eigen wetten breekt om mensen hun rechten te ontzeggen – desnoods met geweld.’

En nee, Ebadi gelooft niet dat het verzet zal afnemen. Dat de demonstranten bang worden, of moe raken. ‘Je ziet juist dat het aantal mensen dat om verandering vraagt alleen maar groeit’, zegt de Nobelprijswinnares.

‘Daarom zal het voor Ahmadinejad steeds moeilijker worden om te regeren – als zo’n groot deel van de bevolking constant tegen hem protesteert. Nee, als er iemand moe wordt van het verzet, dan is het de regering, en niet de bevolking.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden