Steeds meer Irakezen annuleren asielverzoek en reizen terug

Het eten is vies, de asielprocedure te lang, de temperatuur te laag. Voor honderden asielzoekers uit Irak valt het verblijf in Europa zo tegen dat ze het vliegtuig terug nemen.

'Het is te moeilijk om daar te leven. Onze tradities en culturen lopen te ver uiteen.' Een Iraakse Koerd verklaarde teruggekeerd te zijn vanwege het schamele eten. Beeld anp

Maandagavond vertrok een door Finland gecharterd vliegtuig met tweehonderd Irakezen naar Bagdad, later deze week waarschijnlijk gevolgd door nog een toestel vol. In februari maakte zo'n duizend landgenoten al gebruik van die service.

'Goddank zijn we weer thuis', zei Irakees Amir Abas op het vliegveld van Bagdad tegen persbureau AP. Hij had zijn verblijf in Finland opgegeven. 'Het is te moeilijk om daar te leven. Onze tradities en culturen lopen te ver uiteen.' Een Iraakse Koerd verklaarde teruggekeerd te zijn vanwege het schamele eten. 'Eerlijk waar, we werden uitgehongerd. Ze gaven ons [in Duitsland] alleen kaas en thee, en ons zakgeld was 30 euro per week.'

Hard gelag

Het is een hard gelag na een reis die vaak duizenden euro's heeft gekost, maar volgens de vertrekkers is dit Europa niet het Europa waar ze op hadden gehoopt. 'Ze komen hier met een grote droom', vat een Berlijnse reisagent met veel Irakezen onder zijn klanten de deceptie samen. 'Dan gaan ze naar een asielzoekerscentrum en zien ze een gymzaal met driehonderd mensen.'

Landen die hoog scoren qua vertrek zijn Duitsland, Zweden en Finland. Dat laatste land nam vorig jaar 32 duizend vluchtelingen op, en ziet deze dagen twintig tot dertig Irakezen per dag vertrekken. De bedoeling is dat er voortaan twee chartervluchten per week naar Bagdad gaan. Asielzoekers zonder paspoort krijgen van de Irakese ambassade een tijdelijk reisdocument. In Zweden is het aantal Irakezen dat zijn asielverzoek heeft geannuleerd, tussen september en februari met factor 15 gestegen: van 24 naar 356.

Terugkeerders

In Nederland is een sterke stijging in Irakese terugkeerders zichtbaar: van 18 vertrekkers in oktober naar 54 in februari, hetgeen Irak na Oekraïne en Albanië tot het derde vertrekland maakte. In januari pleegde een 30-jarige asielzoeker uit Irak zelfmoord, naar verluidt omdat hij wilde terugkeren naar Irak maar zou zijn vastgelopen in de ambtelijke procedures. Het ministerie voor Veiligheid en Justitie heeft een onderzoek ingesteld.

IOM

De Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), een onafhankelijke instantie die terugkeerders bijstaat, zegt in heel 2015 zo'n 3.500 Irakezen (financieel) te hebben geholpen bij hun terugkeer vanuit Europa. In werkelijkheid ligt het aantal waarschijnlijk aanzienlijk hoger: wie zelf een ticket kan betalen, valt buiten de statistieken.

De Duitse IOM-cijfers laten een kentering zien vanaf najaar 2015, toen het Wir schaffen das-optimisme de eerste scheuren ging vertonen. 124 Irakezen vertrokken in oktober, 176 in november, 201 in december. In januari bleef het aantal steken op 178 (de cijfers van februari zijn nog niet gepubliceerd). Of dat aantal de komende maanden weer zal stijgen, is onzeker; blijkens een onderzoek van de Duitse regering uit januari wil bijna 85 procent van de ondervraagde vluchtelingen voorgoed in Duitsland blijven. In totaal vroegen vorig jaar een kleine 30 duizend Irakezen asiel aan in Duitsland.

Beeld afp

Goede zaken

Op vliegveld Berlijn Tegel checken wekelijks tientallen Irakezen in voor een vlucht naar Bagdad of Erbil, in Helsinki doen impromptu reisbureautjes goede zaken. Ze waarschuwen op Facebook hun vrienden en familie: blijf daar, Europa heeft jullie niets te bieden.

Twee redenen keren in alle verhalen terug: de lange asielprocedure en de kleiner wordende kans op gezinshereniging. Overal in Europa maken regeringen het moeilijker om vrouw en kinderen te laten overkomen, ook in Finland. De centrumrechtse regering, bang dat het land anders aantrekkelijker wordt dan andere EU-lidstaten, discussieert op dit moment over een voorstel dat gezinshereniging nagenoeg onmogelijk zou maken. Asielzoekers moeten in dat voorstel een maandsalaris hebben van minimaal 2.600 euro, beschikken over een eigen huis en de Finse taal machtig zijn.

Verkeerd beeld

'Vluchtelingen hebben bij aankomst een verkeerd beeld van Finland', zegt topambtenaar van het Finse ministerie voor Binnenlandse Zaken Päivi Nerg. 'Smokkelaars maken hen wijs dat ze hier 900 euro zakgeld per maand krijgen en dat de procedure heel snel gaat.' In werkelijkheid zijn er wachtlijsten en bedraagt het zakgeld 300 euro. Sinds kort moeten volwassenen bovendien onbetaald werk doen, in ruil voor gratis verblijf. Volgens Nerg heeft de golf aan terugkeer niets te maken met het in Finland toegenomen anti-immigrantensentiment.

Eind januari kondigde Duitsland al aan dat nieuw aangekomen vluchtelingen twee jaar moeten wachten voor ze in aanmerking komen voor gezinshereniging.

En waarom juist Irak? Veiliger is het er daar niet op geworden de voorbije periode, maar in tegenstelling tot buurland Syrië zijn delen van het land (Zuid-Irak, het autonome Koerdische noorden) redelijk bewoonbaar. Geheel verrassend is het dus niet dat juist Irak hoog staat op de lijst van terugkeerders. Het overgrote deel van de migranten kwam in 2015 overigens uit Balkanlanden als Albanië, Kosovo en Servië. Omdat daar geen oorlog woedt, worden vrijwel alle asielverzoeken uit die regio afgewezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden