Analyse Boerenprotesten

Steeds meer groeperingen betreden het toneel, maar wie is wie in boerenactieland?

Na het Malieveld en de provinciehuizen, demonstreren boeren woensdag bij het RIVM, om later door te stoten naar Den Haag. Steeds staan er andere groeperingen aan de basis van het protest. Wie is wie in boerenactieland?

Boer Niek is bezig met voorbereiding voor het boerenprotest. Beeld ANP

Farmers Defence Force (FDF)

Van een knokploeg willen ze zelf niet spreken, wat de vraag oproept wat ze dan komen doen als ze hun eigen profielbeschrijving volgen. ‘Een groep boeren die de eigen leden wil beschermen als zij of hun familie in nood zijn of hun eigendommen worden aangevallen door milieu-extremisten’, staat op Facebook.

Varkensboer en fruitteler Mark van den Oever uit Sint Hubert richtte zijn verdedigingsleger op na de varkensstalbezetting door activisten in Boxtel deze zomer. De maat was vol voor hem toen de politie lange tijd niet ingreep. In actie hoefden ze nog niet te komen, maar voortaan zouden ze collega’s zelf uit de brand helpen als die erom zou vragen in een van de chatgroepen. Inmiddels heeft FDF meer dan 40 duizend leden op Facebook en appgroepen per provincie.

De digitale infrastructuur komt goed van pas om de protesten te organiseren en coördineren. Een van hun eisen: ‘eerlijke stikstofmetingen’. Dit gebeurt volgens hen niet, wat reden is woensdag te demonstreren bij de organisatie die ze uitvoert. Het RIVM in Bilthoven, dat net als deskundigen volhoudt dat de methode gewoon deugt.

FDF is onstuimig, maar kent ook zijn verantwoordelijkheid als actieleider. ‘We zullen ten alle tijden wensen van de politie opvolgen’, staat onder meer in de brief aan de boeren voorafgaand aan het protest bij het RIVM, waarna de stoet doorgaat naar Den Haag. Ondertussen doet in de appgroep van Gelderland wel de suggestie de ronde de ingang van een landmachtbasis te blokkeren, om zo te voorkomen dat legervoertuigen naar Den Haag rijden.

Het past in het gedachtengoed van de oprichter. ‘Als er niet geluisterd wordt naar onze eisen gooien we de hele voedselvoorziening plat’, appt hij, weliswaar met een smiley, na een gesprek met de Volkskrant.

Agractie

Schapenhouder Bart Kemp geniet enige landelijke bekendheid sinds hij tijdens de eerste boerenprotesten op het Malieveld een microfoon uit handen griste van D66-Kamerlid Tjeerd de Groot. Twee zinnen mocht de man die de veestapel wil halveren tegenover de boze boeren uitspreken, van de leider van Agractie. En dan moet je er bij Kemp niet drie of meer van maken.

Met gelden van onder meer veevoederbedrijf ForFarmers en de grootste Nederlandse slachterij Vion, draagt Kemp met Agractie op een gelikte website een milder geluid uit dan de Farmers Defence Force. Als drijvende kracht achter de Malieveld-demonstratie wist Agractie de maatschappelijke gunst te winnen.

‘We zoeken verbinding tussen boer en burger’, zegt Kemp over de telefoon. ‘Daarom was het zo belangrijk dat Nederland ons steunde op 1 oktober. Dat willen we niet kwijtraken.’ Agractie staat weliswaar achter de acties van FDF bij het RIVM en in Den Haag, maar doet niet actief mee. Ja, ook Kemp heeft twijfels over de RIVM-stikstofcijfers die zorgen voor het onheil dat nu boven de veehouderij hangt, maar hij ontkent niet dat dat er een stikstofprobleem is.

‘Boeren willen best bewegen richting oplossingen’, zegt de schapenhouder, die zich met Nowolves ook inzet voor het weren van de wolf in Nederlands landbouwgebied. ‘Maar het moet in overleg gaan.’ In de regelgeving die voor de korte termijn is bedacht om uit de stikstofcrisis te komen, ziet hij vooral hoe het platteland en boerenbedrijven worden opgeofferd voor de stad – om daar de woningbouw weer op gang te krijgen.

Is er met die opvatting wel een verschil met landbouworganisatie LTO, die om dezelfde reden de afgelopen dagen boeren opriep provinciehuizen per tractor te bezoeken? Hij is niet ontevreden over LTO, maar Kemp wil er geen kopie van worden. ‘Zij zouden soms wat meer stelling kunnen nemen.’

Boeren hebben de deur van het provinciehuis met een tractor eruit geduwd en zijn het gebouw binnengegaan tijdens de protestactie. Beeld ANP

Land- en Tuinbouworganisatie (LTO)

Op de Arnhemse Markt werd maandag pijnlijk zichtbaar waarom landbouworganisatie LTO wel eens het verwijt krijgt dat ze te veel is vergroeid met de politiek en daardoor onvoldoende de achterban bedient. Als de Gelderse gedeputeerde Peter Drenth (CDA) maandag belooft nog deze week met LTO om tafel te gaan om te praten over de door boeren vervloekte stikstofmaatregelen van de provincie, gaat de boerenorganisatie akkoord. Onder aanmoediging van honderden boeren neemt een klein groepje vervolgens het initiatief over, waarna de maatregel alsnog direct wordt opgeschort.

Iemand die de organisatie van binnen goed kent, maar niet met naam in de krant wil, erkent dat LTO nadrukkelijk in een spagaat zit. Aanmatigend taalgebruik tegen Landbouwminister Carola Schouten met woorden als ‘u heeft er een puinhoop van gemaakt’, zoals Bart Kemp van Agractie bezigde op het Malieveld, kan de voorzitter van LTO niet doen. Hij zit immers de volgende dag weer met haar om tafel.

‘De achterban wil altijd dat je harder en scherper bent’, zegt de ingewijde. ‘Maar tegelijk moet je de weg open houden om te lobbyen. Want er gebeurt veel achter de schermen, alleen kun je dat niet zomaar zichtbaar maken omdat dat de onderhandelingspositie kan ondermijnen.’

Thuisblijvers

Het zijn de typische ‘agrarische ondernemers, die met hun tractoren de pleinen vullen’, schrijft de Wageningse emeritus hoogleraar rurale sociologie Jan Douwe van der Ploeg woensdag op de opiniepagina’s van de Volkskrant. ‘Met hun grote en voortdurend expanderende bedrijven die, mede door een hoog gebruik van kunstmest en krachtvoer, een aanzienlijk stikstofoverschot kennen, vormen ze de drijvende kracht achter de acties.’

Daartegenover staat de boerenlandbouw, die de landbouw stoelen op ecologische principes en kringlopen. Onder deze groep, ‘die beduidend groter is dan die van de agrarische ondernemers’, bestaat volgens Van der Ploeg veel onvrede over hoe het eraan toegaat in hun eigen sector. ‘Mede omdat ze de laatste jaren moeten meebetalen aan de rekening die voortvloeit uit het grensoverschrijdende gedrag van de degenen die ongebreideld groeien en daarmee alle milieugrenzen overschrijden.’

MEER OVER STIKSTOFPROTESTEN

Als een brede boer zich ermee bemoeit, begint het bestuur te wankelen
In het hele land trokken boeren naar provinciehuizen om stikstofmaatregelen van tafel te krijgen. In Arnhem greep één boer maandag de macht. ‘Ik zag al gebeuren dat het een politieke uitkomst ging worden.’

Johannes Kramer liet alles lopen bij een handvol trekkers op de stoep
Kramer schrok geweldig. Er waren mensen boos, ze kwamen naar hem toe, dat had hij nooit verwacht, het was de meest enerverende dag in zijn politieke leven, tekende de Leeuwarder Courant op. Prompt gooide hij de armen in de lucht en trok zijn handtekening in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden