Nieuws Jeugdzorg

Steeds meer gemeenten kopen jeugdzorg in op basis van de te behalen resultaten

‘Resultaatgerichte hulpverlening’: de psychiatrie kreeg er eerder dit jaar al mee te maken, nu is de jeugdzorg aan de beurt. 

Desiree Joosen en Mariska Blonk en Emily Janssen werken samen in een Integraal Ambulant Team in Delft. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Steeds meer gemeenten kopen jeugdzorg in op basis van de te behalen resultaten. In plaats van per gewerkt uur krijgt de hulpverlening geld voor een hulpplan met een meetbaar resultaat: dat de jongere weer naar school gaat bijvoorbeeld, of zijn gedrag verbetert. De jeugdhulp moet zo efficiënter en goedkoper worden. 

De regio’s Amsterdam (veertien gemeenten), Rijnmond (Rotterdam en dertien andere gemeenten) het Hart van Brabant en West Brabant West (elk negen gemeenten) zijn al begonnen de jeugdzorg ‘resultaatgericht’ in te kopen, Regio Haaglanden (tien gemeenten) werkt er al mee en voert het in 2020 definitief in. De regio Amsterdam bekijkt daarbij of het mogelijk is om jeugdzorginstellingen maar een deel van het geld te geven als het resultaat niet wordt behaald. Nu zijn er voor de hulpverlening nog geen financiële gevolgen bij het niet behalen van het resultaat en wordt er geen tijdslimiet gesteld. 

Veel gemeenten kampen met steeds grotere tekorten op de jeugdzorg sinds ze er in 2015 verantwoordelijk voor werden, dit jaar oplopend tot 600 miljoen euro. ‘Door de inkoop van jeugdhulp te baseren op het gewenste resultaat ontstaat een nieuwe prikkel voor gezinnen, verwijzers en jeugdhulpaanbieders om minder te denken in bestaande zorgproducten en uren en meer in de gewenste resultaten voor het gezin’, aldus het inkoopplan van de regio Hart van Brabant. ‘Op termijn leidt dat tot jeugdhulp die beter is toegesneden op het individuele kind, en tot lagere kosten.’

Schijn bedriegt

De aanpak doet denken aan het voornemen van zorgverzekeraar Menzis eerder dit jaar, om depressiebehandelingen niet langer te vergoeden op basis van het aantal behandelingen, maar op grond van resultaten. Of de zorg er goedkoper van wordt, is nog de vraag. In de regio Amsterdam, dit jaar begonnen met resultaatgerichte inkoop, loopt het tekort op tot 30 miljoen euro, onder meer omdat juist meer Amsterdamse kinderen werden doorverwezen naar specialistische hulp. Amsterdam laat nu onderzoeken hoe dit kan. Het is volgens een gemeentewoordvoerder nog te vroeg om conclusies te trekken, omdat zorgtrajecten vaak langer duren dan een jaar. ‘Uiteindelijk moet deze werkwijze ertoe leiden dat de zorg effectiever en daarmee goedkoper wordt.’

‘Door deze ontwikkeling lijkt het net of de jeugdzorg voorheen niet resultaatgericht werkte’, zegt bestuurder Bas Timman van Jeugdformaat voor specialistische jeugdhulp in de regio Haaglanden. ‘Alsof we voorheen uurtje-factuurtje zouden werken en niet geprikkeld zouden zijn om snel resultaat te bereiken. Dat is niet zo.’

No cure no pay

De nieuwe werkwijze moet er niet toe leiden dat de financiering uitsluitend aan het behalen van resultaten wordt verbonden, met als meest extreme uitkomst ‘no cure no pay’, waarschuwt Timman. Dat kan niet, vindt ook Tom van Yperen, bijzonder hoogleraar monitoring en innovatie zorg voor de jeugd aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Dat kan een perverse prikkel geven: moeilijke gevallen die als een hete aardappel worden doorgeschoven.’

Het is volgens Van Yperen wel goed dat meer wordt gekeken naar de resultaten van de behandeling, en hoe die mogelijk efficiënter en effectiever kan. Daarom hebben gemeenten en instellingen afgesproken de resultaten systematischer vast te leggen, in ‘outcome-metingen’.

Maar meer nadruk op de resultaten zal niet de oplossing zijn voor de tekorten in de jeugdzorg, waarschuwt Van Yperen. Het grootste probleem zit volgens hem in de toename van het gebruik. ‘Tussen 2000 en 2010 is dat verdubbeld. Een op de tien kinderen zit in de zorg, van een lichte faalangsttraining tot een ‘zwaar’ verblijf in een instelling. Willen we die sluizen zo open houden? Dat is de vraag voor de toekomst.’

Of deze resultaatgerichte werkwijze ook toepasbaar is in de realiteit, is nog maar de vraag. Deze casus bewijst dat de werkelijkheid zich niet altijd in doelen laat vatten. 

Waarom is die gemeentelijke jeugdhulp zo duur?

De kosten van de jeugdhulp zijn na de overheveling van Rijk naar gemeenten in 2015 mede gestegen doordat de gemeenten wijkteams hebben gevormd en doordat de administratie duurder is geworden: met alle gemeenten moeten afzonderlijk afspraken worden gemaakt. ‘Het idee was dat de jeugdzorg bij gemeenten goedkoper zou worden met meer lichte zorg dichtbij. Maar de gemeenten hebben geen grip op het aantal doorverwijzingen, omdat ook huisartsen doorverwijzen en rechters jeugdhulptrajecten kunnen opleggen, die de gemeente moet betalen’, zegt RUG-hoogleraar Tom van Yperen. ‘En ondertussen moeten de gemeenten ook nog bezuinigen. Terwijl je misschien met een extra investering in preventie uiteindelijk meer kunt besparen, omdat dan op termijn minder kinderen in de jeugdzorg belanden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.