Steeds meer geld naar asielopvang, steeds minder naar de allerarmsten

Een snel groeiend deel van het ontwikkelingsgeld gaat op aan de opvang van asielzoekers in Nederland. Steun aan de allerarmsten in de Derde Wereld komt in de knel. Hulporganisaties raken in zwaar weer.

Minister Ploumen legt in 2013 de eerste steen voor een Heinekenbrouwerij bij Addis Abeba. Beeld Ton Koene
Minister Ploumen legt in 2013 de eerste steen voor een Heinekenbrouwerij bij Addis Abeba.Beeld Ton Koene

Het budget dat Nederland heeft om de allerarmsten te helpen, wordt steeds minder besteed aan traditionele ontwikkelingshulp. Komend jaar gaat slechts 54 procent van het budget van minister Ploumen naar zaken als voedselzekerheid, watervoorzieningen, sociale vooruitgang en het stimuleren van vrede en mensenrechten.

Tien jaar geleden was dat 79 procent. Vooral de eerstejaarsopvang van asielzoekers en handelsprojecten nemen een steeds grotere hap uit het budget voor de allerarmsten. Dit blijkt uit de begroting voor 2017 die Ploumen vandaag verdedigt in de Tweede Kamer. Zelfs als het hulpgeld wordt meegeteld dat Nederland standaard overmaakt naar de Europese Unie, gaat slechts 68 procent van de geldpot naar armoedebestrijding. Een decennium geleden was dat nog 88 procent.

Bij haar aantreden in 2012 beloofde Ploumen al dat de traditionele ontwikkelingshulp zou verdwijnen. Tot ongenoegen van hulporganisaties, zoals Oxfam en Cordaid, heeft ze woord gehouden.

Bijna een kwart van het hulpbudget gaat tegenwoordig op aan het verzorgen van vluchtelingen die net aankomen in Nederland. 10 procent gaat naar bedrijven die investeren in arme landen. Vooral de forse kostenpost voor asielopvang sinds 2015 was door Ploumen niet voorzien in 2012.

Tekst gaat verder onder de grafiek.

null Beeld
Beeld

Oxfam Novib en ook Cordaid waarschuwen dat de bodem is bereikt. 'Wereldwijd zijn er steeds meer conflicten. Daarom is juist meer geld nodig', zegt directeur Kees Zevenbergen van Cordaid. 'Systematisch minder geld uitgeven is wereldvreemd en onhoudbaar.' Directeur Farah Karimi van Oxfam Novib: 'Het is dramatisch dat een groot deel van het ontwikkelingsgeld Nederland helemaal niet meer verlaat. Begrijpt het kabinet wel wat er gaande is?'

Armen helpen in de regio waar ze vandaan komen is niet alleen moreel het juiste om te doen voor een rijk land, maar is ook in het eigenbelang van Nederland, menen de ontwikkelingsorganisaties. 'Als er geen evenwichtige verdeling is van welvaart en als er te weinig geld is voor opvang in de regio - zoals nu zo populair wordt bepleit - komen mensen natuurlijk hier naartoe', zegt Cordaid-directeur Zevenbergen.

Decennialang was Nederland het braafste jongetje van de klas: 0,7 procent van al het geld dat wordt verdiend in Nederland (bbp) werd besteed aan ontwikkelingshulp. Nederland was het eerste land dat in 1975 die zogenoemde OESO-norm van 0,7 procent bereikte.

De trend is nu al jaren neerwaarts. In absolute bedragen daalde het budget voor de armsten de afgelopen tien jaar met 1,6 miljard euro: van 3,8- naar 2,2 miljard. Wil Nederland terug naar het oude niveau, dan moet er substantieel geld bij. Maar als het aan de VVD en PVV ligt - de grootste partijen in de peilingen - gaat er juist nog een flink bedrag af of verdwijnt ontwikkelingshulp zelfs helemaal.

De gevolgen van minder budget zijn groot, stellen ontwikkelingsorganisaties. 'Neem Zuid-Soedan. Een van de armste landen ter wereld en ik weet niet of wij daar nog kunnen blijven', zegt Karimi. Volgens haar zijn 130 miljoen mensen wereldwijd afhankelijk van noodhulp. Ze doet namens de hulpsector een 'noodkreet voor jaarlijks ten minste 500 miljoen euro extra'.

Over het geld dat naar bedrijven gaat zegt ze: 'Ploumen geeft subsidie aan bedrijven om ze over de streep te trekken om te investeren in arme landen. Maar in de praktijk zijn deze bedrijven dat al van plan. De subsidie voegt weinig toe. In fragiele staten blijven bedrijven weg.'

Volgens hoogleraar ontwikkelingssamenwerking Paul Hoebink (Radboud Universiteit) is 'Nederland ver afgezakt, ook qua status, in de internationale ontwikkelingswereld'. Dat valt minister Ploumen maar ten dele aan te rekenen, vindt hij, 'omdat zij geconfronteerd werd met een regeerakkoord waarin de PvdA ontwikkelingssamenwerking helemaal weggegeven had aan de VVD'. Wat haar wel te verwijten valt, is dat 'toen het wat beter ging met de Nederlandse economie zij niet ook meer ontwikkelingshulp heeft gevraagd'.

Wetenschappelijk onderzoeker Lau Schulpen (ook Radboud Universiteit) vindt dat Nederland en Ploumen zich 'moeten schamen': 'Armoede is een groot probleem en vraagt om forse investeringen.' Ook hij onderstreept het eigenbelang. 'Als je zaken als armoede en mensenrechten niet op mondiaal niveau regelt, krijgen wij daar last van.'

Ploumen laat in een reactie weten dat 'het klopt dat het budget onder druk is komen te staan door de komst van vluchtelingen'. Maar, zegt ze 'we willen mensen hier ook fatsoenlijk opvangen'. Zij wijst erop dat het kabinet tussentijds heeft gecorrigeerd om de ergste klap te compenseren: om de begroting te ontlasten is er in 2014 en 2015 in totaal 725 miljoen euro toegevoegd voor asielopvang. Daarnaast kwam er in 2014 en 2016 circa 830 miljoen bij voor noodhulp en opvang in de regio.

De bewindsvrouw verdedigt haar keus voor het combineren van hulp met handel: 'Als ik in landen kom waar wij geld geven, vragen zij ook altijd of we bedrijven willen meenemen.' Via een speciaal potje voor ondernemers zijn volgens Ploumen '14 duizend banen gecreëerd'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden