nieuws Nieuwe zijderoute china

Steeds meer bedenkingen over China’s Nieuwe Zijderoute

Nederland haalt de economische banden met China aan, maar elders in de wereld nemen de zorgen over de Chinese expansie toe. Zo hebben steeds meer landen in Azië bedenkingen bij de Nieuwe Zijderoute van Beijing.

China was twee jaar geleden de hoop van de wereldeconomie. De Verenigde Staten hadden gekozen voor het protectionisme van Donald Trump, China zou de fakkel van de globalisering overnemen, onder meer met mega-investeringen in de infrastructuur (de zogenaamde Nieuwe Zijderoute), en meteen even het klimaatakkoord van Parijs redden.

Inmiddels lijkt het beeld gekanteld. China zit in het defensief, bleek vorige week op de jaarvergadering van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Wereldbank op Bali. Niet alleen begint Trumps handelsoorlog pijn te doen en zakt de groei van de wereldeconomie in, ook worden alom kanttekeningen geplaatst bij de voordelen van en de motieven achter de Zijderoute. Is het geen verkapte greep naar wereldhegemonie?

‘Ik denk dat er in het Westen consensus groeit dat China het (economisch) systeem in een aantal opzichten misbruikt’, zei een financieel insider op Bali tegen Reuters. IMF-topvrouw Christine Lagarde brak (zonder China te noemen) de staf over de verstorende effecten van staatssteun, en riep op intellectueel eigendom te beschermen en wereldwijde concurrentie te garanderen, algemeen gezien als een terechtwijzing van China.

Recent zwol vooral de kritiek op de Nieuwe Zijderoute aan. Deze in 2016 als Belt and Road Initiative (BRI) gelanceerde ontwikkelingsstrategie voor infrastructuur en connectiviteit wil continenten verbinden (van China overland via Centraal-Azië naar Europa, en overzee naar Afrika en de Amerika's) en de wereldhandel stimuleren. Met de investeringen in wegen, spoorlijnen en havens is al meer dan 1 biljoen dollar gemoeid.

Motieven China

Volgens China is het een cadeau aan de wereld waar iedereen beter van wordt. Maar er zijn zorgen over het nut van vele projecten, de transparantie, de duurzaamheid (al die nieuwe infrastructuur zal volgens ecoloog Bill Laurance meer impact op ecosystemen wereldwijd hebben dan de klimaatverandering) en de schulden waarmee landen worden opgezadeld.

De grootste twijfels zijn er over de Chinese motieven. Volgens China is de Nieuwe Zijderoute een win-winaanbieding: partnerlanden krijgen infrastructuur en economische groei, China krijgt toegang tot grondstoffen en markten. Maar volgens een rapport van het Amerikaanse Center for Advanced Defence Studies is het een door de Chinese staat betaalde strategie om politieke invloed en militaire aanwezigheid te kopen.

Centraal daarin is de Chinese schuldendiplomatie. Landen worden verleid met ambitieuze projecten, krijgen zachte leningen van China om die te financieren en moeten dan toestaan dat de baten vooral naar Chinese bedrijven gaan. Een studie van de Harvard Kennedy School of Policy Analysis liet zien dat zeker zestien landen hun geleende miljarden nooit kunnen terugbetalen. China kan hierdoor allerlei voordelen afdwingen.

Tegenwicht

Aanvankelijk waren het vooral China’s regionale rivalen die gealarmeerd raakten. India, dat al eens een grensoorlog uitvocht met China, is bang dat de Chinese investeringen in Pakistan, Bangladesh en Sri Lanka leiden tot een geopolitieke omsingeling richting Indische Oceaan, dat India als haar eigen achtervijver beschouwt. En dus ging Delhi terugduwen, door alternatieve projecten te lanceren in de Seychellen, Maldiven, Indonesië en Iran.

Ook Japan ging in de tegenaanval met een eigen infrastructuurplan (de Free and Open Indo-Pacific Strategy en de Asia Africa Growth Corridor, samen met India). Japan hield, ongetwijfeld vanwege zorgen over het Chinese landjepik met eilandjes in de Zuid-Chinese Zee, ook militaire oefeningen met India en de VS in het nieuwe strijdtoneel van de Indische Oceaan. (Zelfs de Europese Unie en Rusland lanceerden infrastructuurprojecten.)

Inmiddels slaat ook in China’s partnerlanden de stemming om. In Sri Lanka groeit het verzet tegen de Chinese invloed sinds de regering eind 2017 in de problemen kwam met haar afbetalingen en de diepzeehaven van Hambantota voor 99 jaar aan China verkocht, zoals China in de 19de eeuw Hongkong aan de Britten. Deze neokoloniale zet verontrust buurland India, dat vreest dat China van Hambantota een militaire basis maakt.

Ook de nieuw gekozen regeringen van Pakistan, Maleisië en de Maldiven tellen hun knopen. Ze hebben alle drie afgelopen maanden aangekondigd de onderhandelingen over de Chinese infrastructuurprojecten en de voorwaarden van de leningen te willen heropenen. Maleisië schrapte direct al een aantal dure projecten die het zei niet te kunnen betalen, en ook op de Maldiven ligt een project stil. Ook in landen als Nepal, Myanmar en Bangladesh worden Chinese bouwplannen heroverwogen.

Het meest zorgelijk voor China is de situatie in Pakistan, waar de zogenaamde China-Pakistan Economic Corridor (met investeringen ter waarde van 57 miljard dollar) het vlaggenschip is van de Nieuwe Zijderoute en de levenslijn van China naar de Indische Oceaan. De regering van premier Imran Khan heeft geld nodig om verkiezingsbeloften in te lossen en wil dus van de dure Chinese leningen af. Ze heeft alvast fors bezuinigd op een cruciale spoorlijn van Peshawar naar de diepzeehaven van Gwadar en vroeg op Bali om een reddingspakket van het IMF. Veel speelruimte heeft Pakistan niet. Het land is volgens kenners al bijna een vazalstaat van China.

Het is volgens de Amerikaanse analist Jonathan Hillman (Center for Strategic and International Studies) voor het Westen niet zinvol botweg tegen de Nieuwe Zijderoute te zijn. De behoefte aan infrastructuur is daarvoor wereldwijd te groot. Beter kun je goede alternatieven ontwikkelen. ‘De VS en hun partners zouden aandacht moeten vestigen op de verschillen tussen goede en slechte infrastructuurprojecten, en met technische assistentie ontwikkelingslanden moeten helpen slimme besluiten te nemen.’

Nederland en China gaan samen een reusachtige batterijfabriek van 60 hectare bouwen in de Yangtze delta. Dat is een van de uitkomsten van het bezoek van de Chinese premier Li Kequiang aan Nederland.

Een miljardendeal sleepte Kees Koolen (1965) dinsdag binnen voor zijn batterij-van-de-toekomstbedrijf Lithium Werks. Kan multimiljonair Koolen zich ontpoppen tot de Elon Musk van de polder?

De techdeal met China biedt Nederland lucratieve handelsopties, maar wordt zo niet de deur geopend voor Chinese bedrijfsspionage?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.