Steeds meer aap op de vismarkt

West-Afrikanen stropen het oerwoud af om apenvlees. Wellicht omdat Europese en Aziatische vissers de zee al leeghalen...

Door Jeroen Trommelen

Europese vissers zijn mogelijk medeschuldig aan de handel en consumptie van illegaal bejaagde wilde dieren uit het Afrikaanse regenwoud. Die verrassende conclusie is deze week te lezen in een artikel in het Amerikaanse weekblad Science.

Het artikel is slecht nieuws voor de toch al omstreden visserijakkoorden tussen de Europese Unie en West-Afrikaanse landen, die volgens veel experts overbevissing in de hand werken en dus onduurzaam zijn. Niet alleen op zee, stellen de onderzoekers nu, maar via een omweg ook in het oerwoud.

De illegale handel in bushmeat is van de grootste bedreigingen van de soortenrijkdom in de bossen van Centraal en West-Afrika. In landen als Kongo, Kameroen en Equatoriaal Guinee wordt zelfs meer vlees gevangen in het oerwoud dan via landbouwhuisdieren wordt geproduceerd.

De omvang van deze illegale jacht is direct gerelateerd aan de beschikbaarheid van goedkope vis op de markt, constateren de onderzoekers onder leiding van de Amerikaanse ecoloog Justin Brashares van de Berkeley University of California.

Hun conclusie lijkt voor de hand te liggen: in jaren waarin minder betaalbare vis beschikbaar is, wordt er m gestroopt in het oerwoud. Maar in Afrika, waar betrouwbare cijfers en statistieken doorgaans ontbreken, is zo'n relatie niet gemakkelijk te bewijzen. Brashares baseert zich op de situatie in Ghana, een land waar hij samen met de Ghana Wildlife Division veel veldwerk heeft verricht.

In vijf wildparken in Ghana wordt bijgehouden hoeveel stropers gezien of betrapt worden door boswachters. Tussen 1970 en 1998 is ook vastgesteld hoeveel grote zoogdieren zich in die parken bevinden. De aanvoer van vis per inwoner in Ghana is in grote lijnen bekend. Bovendien is tussen 1999 en 2003 op twaalf lokale markten bijgehouden hoe de verkoop van vis zich verhield met die van bushmeat.

Wat vermoedelijk elke Ghanese marktvrouw had kunnen vertellen, wordt door de combinatie van deze gegevens bevestigd. Als de vis schaars of duur is, wordt er inderdaad meer gestroopt. Alternatieve eiwitbronnen zijn voor de gemiddelde Ghanees niet beschikbaar. Het land produceert weinig kippen of varkens en georteerd vlees is duur.

'Onze resultaten benadrukken vooral de behoefte aan de productie van alternatieve, goedkope eiwitbronnen', zegt Brashares. Voor soortenrijkdom in de nationale parken is de huidige situatie fnuikend. Tussen 1970 en 1998 nam het aantal van 41 gevoelige diersoorten af met 76 procent. Gemiddeld een kwart van die soorten stierf lokaal uit.

Maar dan de andere kant van het verhaal: de visserij. Die blijkt veel moeilijker in kaart te brengen. Welke factoren beloeden de aanvoer van vis in Ghana? Een groot deel van de lokale markt wordt bevoorraad vanuit de Golf van Guinee, de zee in de kom van West-Afrika. En daar varen niet alleen lokale Afrikaanse vissersschepen rond, maar ook Europese, Koreaanse en Japanse trawlers.

Sommige landen in de regio, zoals Senegal, hebben een overeenkomst met de Europese Unie waarbij de EU visrechten heeft opgekocht. Andere landen hebben zo'n contract niet, maar doen wel volop zaken met buitenlandse vissers. In 2002 exporteerde Ghana 18 duizend ton vis naar de Europese Unie ter waarde van 30 miljoen euro.

Vast staat, stelt Brashares, dat de biomassa aan vis in kustwateren en de Golf van Guinee sinds 1977 met de helft is afgenomen. Wie precies verantwoordelijk is voor de overbevissing is moeilijk te zeggen. Een directe visserijovereenkomst tussen Ghana en de EU bestaat niet. Formeel hebben Europese vissers sinds 1990 niet meer in Ghanese wateren gevist.

Maar de Europese vloot heeft haar activiteiten in de regio wel sterk uitgebreid in een periode dat de vangsten daar sterk op hun retour waren. 'Ook een verbetering van visserijmethoden van zowel de plaatselijke als internationale vloot is dus nodig', concludeert hij.

De conclusie dat het Europees visserijbeleid mede schuldig aan het verdwijnen van oerwoudaapjes gaat echter kort door de bocht, vindt de Britse visserijexpert Ian Watson. Eerder dit jaar schreef hij samen met Brashares een artikel over bushmeat en visserij voor de Britse 'denktank' Odi. In de regio is ook een piratenvloot van ongeregistreerde vissers actief, memoreert hij. En hoewel het voor de uitkomst weinig uitmaakt, werkt de relatie tussen overbevissing en bushmeat mogelijk anders dan we denken. 'Misschien gaan werkloze Ghanese vissers bij gebrek aan inkomen wel jagen in het bos, wie zal het zeggen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden