Steeds het goede luikje openen

Het is duidelijk wat de ontwerper Swip Stolk het liefste doet. Letters en symbolen tekenen. In eindeloze varianten komen de eigen fonts, ornamenten, droedels, dingbats en logo’s voorbij in Is getekend, zwart op wit, vijftig jaar visuele statements....

Als Swip Stolk honderd jaar geleden was geboren, zegt collega-ontwerper Anthon Beeke, ‘was hij absoluut een van de grootste Jugendstil ontwerpers geworden’.

Grafisch ontwerper Swip Stolk (1944) is een jonkie in de generatie die het Nederlands ontwerp in de traditie van Piet Zwart internationaal onder de aandacht heeft weten te houden. Wim Crouwel (1928), Jan van Toorn (1932) en Anthon Beeke (1940) zijn waarschijnlijk bekender. Wat een beetje gek is. Want de diversiteit van Stolks oeuvre is groot.

Is getekend laat Stolks Bijenkorfcampagnes zien uit de jaren zestig, vol lsd-esthetiek die hoorde bij die tijd. De brutale VARA-haan uit de jaren zeventig, de kinderpostzegels uit de jaren tachtig, de verboden plasseksaffiche van Andres Serrano uit de jaren negentig. En uit de jaren nul de logo’s van hippe bladen als Dutch, Zoo en Stile. Het is allemaal herkenning. Ze zitten ergens opgeslagen in het collectieve geheugen, en vaak volstaat een glimp om het goede luikje te openen.

De autodidact Stolk is een kind van de jaren zestig. Provo leverde het maatschappelijk kader, de kunstvorming kwam van Fluxus – de anti-stroming die zich verzette tegen wat toen de museumkunst was. Stolk hield niet van de formele esthetiek van Wim Crouwel en diens bureau Total Design. Zo weinig mogelijk praten in je werk, is het adagium van Crouwel, moppert Stolk een paar keer in het boek. Die opvatting vond hij te emotieloos. Stolk is er te frivool voor. ‘Swip is een vrij kunstenaar in dienst van de toegepaste kunst’, zei oud-provo en kunstdrukker Rob Stolk eens over zijn broer.

Zijn beste werk maakte Stolk voor het Groninger Museum, waar hij in directeur Frans Haks een verlicht opdrachtgever vond. Stolks rijke ornamentiek past wonderwel bij het exuberante museumgebouw van Mendini uit 1994. Stolk maakte er niet alleen arts & crafts-achtig werk voor. Ook een serie sterke fotoaffiches komen voort uit de Groningse samenwerking, zoals de poster uit 1997 voor de tentoonstelling van modeontwerper Alaïa met een vrouwenonderlichaam en profil in een gespelde hoge broek.

Stolk heeft zelf de regie gevoerd over Is getekend. Dat heeft nadelen. Het is zwart-wit, getrouw aan de titel. Maar waarom? En het is een puur ontwerpboek, geen oeuvreboek, wat weliswaar het rijke overzicht van voorstudies rechtvaardigt, maar sommige pagina’s met droedels voegen weinig toe aan het zicht op Stolks vakmanschap.

Het heeft ook een groot voordeel. Het is een compromisloos boek geworden, prachtig uitgevoerd door de onvolprezen uitgeverij De Buitenkant. Met gestanst omslag, perforatie in de pagina’s en een echt velletje postzegels. Het grafiet ligt soms zo levensecht op de schetsen, dat je onwillekeurig je vingers afveegt na het omslaan van het blad. Is getekend past daardoor heel goed bij de ambachtsman die Swip Stolk in het diepst van zijn wezen is.Bob Witman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden