Steeds banger voor de Russen

Wat kan de NAVO doen tegen het eigengereide optreden van Rusland? De Baltische NAVO-leden rekenen op de steun waarop ze recht hebben. Militair gezien is Moskou geen partij voor de NAVO.

AMSTERDAM - 'Out of area or out of business' was nog maar een paar jaar geleden het parool bij de NAVO. Als het bondgenootschap niet buiten zijn traditionele werkterrein zou opereren, zou de NAVO zich snel overbodig maken. Sinds de ineenstorting van de Sovjet-Unie was de NAVO haar belangrijkste vijand en daarmee haar missie kwijt, maar na de inname van de Krim door Rusland is de oude vijand weer helemaal terug.


Als kuur tegen de identiteitscrisis waarin de NAVO verkeert, is de inval in de Krim een patent middel. Opeens heeft de NAVO weer een duidelijke taak: de Russen buiten de deur houden. Maar in de Baltische landen, sinds 2004 lid van de NAVO, wordt het optreden van Rusland met toenemende bezorgdheid gadegeslagen. De drie landen, die vijftig jaar door de Sovjet-Unie werden bezet, willen extra garanties van de bondgenoten voor hun veiligheid.


'Ik kan me de vrees van de Baltische landen heel goed voorstellen', zegt generaal-majoor (b.d.) Kees Homan, defensie-expert bij Clingendael. 'Poetin heeft gezegd dat Rusland zich het recht voorbehoudt de Russische minderheden in andere landen te beschermen en Letland en Estland hebben aanzienlijke Russische gemeenschappen.'


Volgens hem hebben de drie landen er steeds op gehamerd dat het basisbeginsel van het bondgenootschap, een aanval op één is een aanval op allen (artikel 5), als hoeksteen in het nieuwe strategisch concept van de NAVO zou worden opgenomen. 'De westerse landen vonden dat niet meer zo belangrijk, maar nu zie je dat de Baltische landen groot gelijk hadden.'


Sinds het einde van de Koude Oorlog heeft de NAVO zich vooral gericht op operaties buiten haar gebruikelijke werkterrein, zoals Kosovo en Afghanistan. 'Daardoor heeft het bondgenootschap zijn traditionele missie wel wat verwaarloosd', zegt Homan. De VS hebben hun troepenmacht in Europa flink gereduceerd, van 400 duizend militairen op het hoogtepunt van de Koude Oorlog tot 67 duizend man nu.


Ook is het accent verschoven. Veel landen, waaronder Groot-Brittannië, hebben een groot aantal tanks en zware artillerie afgedankt, Nederland zelfs alle tanks. In plaats daarvan hebben de NAVO-landen veel geld gestoken in luchttransport en andere zaken die voor een expeditionaire strijdmacht nodig zijn.


Tegelijkertijd hebben de Europese NAVO-landen het mes gezet in hun defensiebegrotingen. De afspraak is dat de NAVO-landen 2 procent van hun bnp aan defensie besteden, maar gemiddeld trekken de Europese partners slechts 1,6 procent uit. 'En dat terwijl Rusland zijn defensiebudget de afgelopen vijf jaar met 30 procent heeft verhoogd', zegt Homan.


Zelfs de NATO Response Force, het paradepaardje van de NAVO, heeft volgens Homan een flinke veer moeten laten. De snelle interventiemacht, die nooit echt is ingezet, is afgeslankt van 22 duizend tot 13 duizend man.


'Militair gezien zijn de Baltische landen nauwelijks te verdedigen, omdat ze zitten ingeklemd tussen Rusland en Kaliningrad, een zwaar bewapend Russisch fort', zegt Homan. Dus gaat het om de politieke garantie dat de NAVO-landen in actie zullen komen als Rusland één van de landen aanvalt.


Om dat te onderstrepen hebben de VS en andere NAVO-landen gevechtsvliegtuigen naar het gebied gestuurd, evenals twee AWACS-radartoestellen die de Russische troepenbewegingen in de gaten kunnen houden. Een verzoek van Polen om twee infanteriebrigades van vijfduizend man in het land te stationeren, wezen de NAVO-landen begin deze week echter nog af.


Maar de sfeer begint te veranderen. Volgens NAVO-opperbevelhebber generaal Philip Breedlove zal het bondgenootschap mogelijk meer verster- kingen sturen. Hij sloot niet uit dat de NAVO zal ingaan op een verzoek van de Oost-Europese partners om permanent troepen op hun grondgebied te stationeren. Mogelijk zullen de VS een gevechtseenheid uit Fort Hood naar het gebied dirigeren.


Dat zou een heel duidelijk signaal aan de Russen zijn. Tot nog toe heeft de NAVO zich gehouden aan een eenzijdige afspraak uit 1997, toen het bondgenootschap toezegde dat het geen substantiële troepenmacht in de buurlanden van Rusland zou legeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden