Steden creëren hun eigen politie

De politie ziet bestrijding van overlast steeds minder als haar taak. Gemeenten zetten daarom handhavers in, met steeds meer bevoegdheden.

AMSTERDAM Gemeenten nemen noodgedwongen steeds meer taken over van de politie. Bijzondere opsporingsambtenaren - in donkerblauw uniform en met handboeien - delen stevige boetes uit en treden op tegen overlastgevers op straat. Deze nieuwe vorm van gemeentepolitie, waarschuwen onderzoekers, kan verwarring wekken onder burgers en staat te los van de echte politie.


Veel grote gemeenten geven prioriteit aan het bestrijden van overlast op straat en het verbeteren van de leefbaarheid. Dat beschouwt de politie steeds minder als haar taak, sinds de afschaffing van de gemeentekorpsen in 1993.


Daarom zijn duizenden handhavers in dienst genomen die de laatste jaren professioneler zijn geworden en meer bevoegdheden hebben gekregen. Die trend wordt versterkt, vrezen deskundigen, door de geplande oprichting van een nationaal politiekorps.


'Het is een onvermijdelijke ontwikkeling', zegt hoogleraar Pieter Tops van de Universiteit van Tilburg, tevens verbonden aan de Politieacademie. Volgens hem willen burgers meer toezicht en handhaving op straat, terwijl de politie daar geen capaciteit voor uittrekt. 'Raadsleden worden hier direct op aangesproken. Die willen handhavers die zij zelf kunnen aansturen.'


Tops schat dat het aantal bijzondere opsporingsambtenaren (boa's) in dienst van gemeenten is gegroeid naar 5.000. Dat is een substantiële aanvulling op de 55.000 politieagenten. Het gaat onder anderen om parkeercontroleurs, jongerenhandhavers, openbaar-vervoerteams, milieu-inspecteurs, leerplichtambtenaren, verkeersregelaars en boswachters.


Boetes

Zij mogen sinds dit jaar bestuurlijke strafbeschikkingen uitschrijven, die worden geïnd door het Centraal Justitieel Incassobureau. Dat geldt voor fout parkeren, loslopende honden, rondslingerende vuilniszakken of overtredingen van een alcoholverbod. Sinds 2009 mogen gemeenten ook al zelf bestuurlijke boetes opleggen. Vorig jaar maakten alleen de vier grote steden gebruik van die extra bevoegdheid, dit jaar schrijven 54 gemeenten bonnen uit.


Uit een nog niet gepubliceerd onderzoek van de de ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken en van de Vereniging van Nederlandse gemeenten (VNG) blijkt dat 52 procent van de gemeenten verwacht meer toezichthouders en handhavers in dienst te zullen nemen. Zij denken dat de politie zich nog meer zal concentreren op het bestrijden van criminaliteit en het verlenen van noodhulp.


VNG-voorzitter Annemarie Jorritsma, tevens burgemeester van Almere, merkt ook dat in sommige steden boa's veel op politieagenten gaan lijken. 'Hun bevoegdheden zijn toegenomen, de eisen verhoogd, de opleidingen verbeterd en hun uniformen vernieuwd.' Toch is de VNG geen voorstander van een alternatieve politiemacht. Dat leidt tot inefficiëntie en verwarring onder burgers. 'Dat is niet nodig als gemeenten voldoende invloed krijgen op de inzet van politie.'


Jorritsma, na afloop van een congres afgelopen week over gemeentelijk veiligheidsbeleid: 'Veel hangt af van de nieuwe regering. Als die het gezag van burgemeesters gaat ondermijnen, zal het aantal boa's alleen maar toenemen.' De politie neemt volgens Jorritsma kleine ergernissen als vernielingen en rondslingerend vuilnis ten onrechte niet serieus. 'Rotzooi op straat is vaak een signaal dat daar meer aan de hand is.'


Professionalisering

De verschillen tussen steden zijn groot. De grote plaatsen willen af van het krachteloze imago van de stadswacht, ooit een reïntegratiebaan voor werklozen, en investeren fors in de professionalisering van de dienst.


Zo nemen Rotterdam (398 boa's) en Amsterdam (350) rigoureus afscheid van toezichthouders die niet meer mogen dan elke andere burger. Zij willen alleen nog breed inzetbare opsporingsambtenaren. Beide steden zijn opleidingen begonnen om boa's extra vaardigheden bij te brengen, zoals het aanspreken van probleemjongeren. Ede heeft aangeklopt bij de Politieacademie, de rest van de gemeenten is nog niet zover.


Ook de verschillen in uitrusting en uniform vallen op. De Amsterdamse en Rotterdams boa's hebben handboeienvoor het verrichten van aanhoudingen. Utrecht (115 boa's en toezichthouders) en Den Haag (220 boa's) kiezen daar juist niet voor.


De openbaar-vervoerteams in Amsterdam moesten dit jaar hun wapenstok inleveren. De minister van Justitie vond dat te ver gaan. Sindsdien rijden ze sommige routes alleen nog als er politie meegaat.


De ene stad kiest voor een donkerblauw uniform met platte pet en glimmende knopen, de ander bestelt juist een vriendelijke outfit die hoort bij een gastheer van de stad. De Rotterdamse boa's krijgen een nieuw uniform met gele accenten. Een woordvoerder: 'Anders gaat het publiek maar dingen van ons verwachten die we niet kunnen waarmaken.'


De keerzijde van deze ontwikkeling, waarschuwen onderzoekers, is dat burgers in verwarring kunnen raken. Wie zijn de agenten, wie de handhavers, de toezichthouders, de particuliere beveiligers of parkeerwachten. Daar komt bij dat verschijningsvormen per gemeente verschillen.


Slechte communicatie

Bovendien communiceren de diensten onderling nauwelijks. Politie-onderzoeker Tops: 'Een gemeentelijk toezichthouder weet heel veel van de buurt waarin hij dagelijks rondloopt. Maar die informatie wordt nu niet gedeeld met de politie. Daar is nog veel te winnen.' De boa's mogen ook geen gebruikmaken van de informatiesystemen van de politie, zodat gemeenten eigen systemen ontwikkelen.


Volgens Jorritsma moet er een gemeenschappelijke informatievoorziening komen, plus een eenduidige aansturing. 'Wie is het meest geschikt om een bepaalde taak uit te voeren?' Het is goed dat de politie tegenwoordig maar een van de vele partijen is, stelt zij, in de zogeheten veiligheidshuizen per gemeente. Daarin werken veel instellingen samen om bijvoorbeeld jeugdoverlast of huiselijk geweld aan te pakken. Jorritsma: 'Een goede ontwikkeling. Maar er zit geen rem op, het kan efficiënter.'


206.441 bonnen van boa's

AMSTERDAM schreef vorig jaar 848 bestuurlijke strafbeschikkingen uit. Voor bijvoorbeeld het lopen met een blikje bier over de Wallen, wildplassen, slapen op straat, de hond niet aanlijnen of een auto te koop aanbieden.


Daar komen nog eens 80.000 boetes bij voor foutparkeerders (niet te verwarren met de naheffing voor een niet betalen van de parkeermeter). Zwartrijders kregen 6.000 boetes, het verkeerd aanbieden van huisvuil leverde 600 bonnen op.


DEN HAAG deelde 3.000 boetes uit aan bewoners die de poep van hun hond niet opruimden, hun vuilnis op de verkeerde dag buitenzetten, of anderszins overlast veroorzaakten. 20.000 foutparkeerders kregen een bon, aangevuld met 6.000 boetes in het kader van 'leefbaarheidshandhaving'.


ROTTERDAM schreef vorig jaar 67.000 bonnen uit aan foutparkeren. Vuilnis leverde 17.000 boetes op, hondenpoep en andere overlast leidde tot 1.800 strafbeschikkingen. 401 Rotterdammers konden zich niet identificeren en kregen een bon.


UTRECHT schreef vorig jaar 792 strafbeschikkingen uit aan hondenbezitters en wildplassers. Het verkeerd aanbieden van vuilnis leverde 3.000 boetes op.



Aanvullingen & verbeteringen


Rectificatie / gerectificeerd


Bijzondere opsporingsambtenaren (boa's) (Binnenland, 28 oktober, pagina 11). Boa staat voor: Buitengewoon opsporingsambtenaar.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden