Stedelijk Alkmaar heeft een dilemma

Hoe breng je als gemeentelijk museum je stadsgeschiedenis in beeld? Het is een klassieke kwestie voor musea. Maak je je presentaties voor de stadsgenoten of voor de toerist? Voor de belezen liefhebber, die de objecten als ontsteking voor de verbeelding ziet, of voor de scholier, die in een uur een liefst spectaculaire geschiedenisles wilt krijgen? Sowieso: maak je de presentaties voor kinderen of voor volwassenen? Zijn historische objecten kunstwerken of requisieten in een verhaal?


Het Stedelijk Museum in Alkmaar stond voor deze beslissingen. Het museum aan het Canadaplein dat sinds twaalf jaar huist in een gebouw vlak naast de Laurenskerk, was van buitenaf te weinig zichtbaar en van binnen te weinig aantrekkelijk geworden.


Bij de verbouwing werd het onheil van een lange sluiting slim vermeden. Directeur Lidewij de Koekkoek koos voor drie fases, waardoor het museumafgelopen zomer slechts vier maanden dicht hoefde. De entree en de eerste twee afdelingen zijn nu geopend, de opening van twee andere afdelingen en een educatieve zaal volgen in 2013. In 2014 volgen ten slotte nog twee zalen, gewijd aan de Bergense School en historisch speelgoed. De eerste fase werd voor 2 miljoen euro gereedgemaakt, de volgende fases kosten tezamen nog eens een miljoen- bescheiden bedragen in vergelijking met het Amsterdamse Stedelijk en Rijksmuseum.


Hoe centraal het museum ook ligt in de stad; wie het Canadaplein oploopt, ziet hoe ingewikkeld het moet zijn geweest de entree van het museum beter zichtbaar te maken. Het gebouw bevindt zich in een hoek van een wigvormig plein. Het museum brak de gevel open - een vondst, waarmee de uitgesproken ambitie een 'place to be' te worden voor Alkmaarders binnen bereik kwam.


De hele gevel is van glas, waarachter het strak ingerichte museumcafé en de winkel te zien zijn. In het café zijn objecten uit de collectie tentoongesteld - borden, servies, opgegraven huisraad. Er moeten daar culturele avonden gaan plaatsvinden, en 's zomers moet het terras volstromen. De Alkmaarders worden dus bediend.


Maar in de twee afdelingen ontstaat verwarring. De ene, De Gouden Eeuw van Alkmaar lijkt een totaal verschillend publiek te dienen dan de andere, Victorie! Het beleg van Alkmaar in 1573.


Beide afdelingen zijn historisch, maar omdat in de Gouden Eeuw van Alkmaar (dezelfde als in de rest van de Republiek) de economie en de kunst bloeiden, is daar meer nadruk op de culturele kant van Alkmaar gelegd. Die is goed, met mooie schilderijen van Jacob van Oostsanen en Caesar van Everdingen (bij een groter publiek bekend van het meisje met de roze mantel bij een stoof, in het Rijksmuseum). Met een prachtig beschilderd kastje uit 1665, goed geportretteerde Alkmaarders en een schilderij van het interieur van de Laurenskerk, waarschijnlijk een echte Pieter Saenredam. Een waardige kunstcollectie, van landelijke allure. Klassiek opgehangen, met donkerblauw op de muur en tapijt op de grond. Dit soort kunst vraagt tegelijk intimiteit en respectvolle afstand - ze krijgen het beide.


De objecten in de afdeling Victorie! Het beleg van Alkmaar in 1573 hebben het zwaarder. De concurrentie met de omgeving is hard; soms hangt een brief tegen een fotobehang van diezelfde brief, maar dan opgeblazen tot monsterproporties. In de route wordt de bezoeker 'begeleid' door vijf acteurs op film of foto, die bijvoorbeeld een protestantse vrouw of een Spaanse soldaat spelen. Een truc die ook in het Scheepvaartmuseum in Amsterdam gehanteerd wordt, en die zeer smaakgevoelig is. Geluid schalt door de hoge ruimte, waardoor verschillende constant vertoonde fragmenten kunnen aanvoelen als harde gesprekken in een trein.


Alkmaar was de eerste stad die de Spanjaarden weerstond (Leiden volgde een jaar later), dus het is begrijpelijk dat er een hele afdeling aan gewijd is. Toch lijkt de vorm hier boven de inhoud en integriteit van de objecten te zijn verkozen, waardoor die voorwerpen moeilijker beklijven.


In sfeer en toon is zo een discrepantie ontstaan tussen de twee afdelingen en de entree, waarbij elk voor een ander publiek lijkt gemaakt. Het maakt benieuwd naar de nog te openen afdelingen. Wie wil het museum bedienen?


Stedelijk Museum Alkmaar, Canadaplein 1, Alkmaar

Open dinsdag t/m zondag 10-17 uur. stedelijkmuseumalkmaar.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden