Statistici versus politici: waarom wil Brussel 642 miljoen extra van Nederland?

'Betere cijfers zijn niet per definitie hogere cijfers', stelt James Whitworth van Eurostat. Dat kan zo zijn, maar in geval van Nederland vielen betere (preciezere) cijfers over de economie wel hoger uit. Omdat de economie groter is dan we dachten, moet Nederland 642 miljoen euro extra afdragen aan de gezamenlijke Europese kas. Dat is tot groot ongenoegen van Nederlandse politici. Vandaag gingen tweede Kamerleden in gesprek met Nederlandse en Brusselse statistici. Politici tegenover bureaucraten, belangen tegenover droge cijfers. Uitleg kwam er wel, begrip niet helemaal.

Uit nieuwe berekeningen van het CBS blijkt dat we rijker zijn dan we dachten.Beeld ANP

De rekenmeesters, twee van het Nederlandse Centraal Bureau voor de Statistiek en twee van het Europese Eurostat, waren uitgenodigd in de Tweede Kamer om uit te leggen waarom het goede gedrag van Nederland beloond is met een extra afdracht. Eind oktober bleek dat Nederland een naheffing kreeg van 642 miljoen euro. Dat bedrag viel rauw op het Nederlandse dak. De toepassing van een nieuwe Europese rekenmethode had tot gevolg dat de Nederlandse economie een stuk groter bleek dan voorheen becijferd en dus moest Nederland meer bijdragen aan Europa. Althans, zo luidde de eerste lezing. Maar niet alleen paste Eurostat de methode aan, Nederland stopte er ook andere cijfers in.

Premier Rutte eiste uitleg alvorens de cheque te tekenen. Eurostat gaf inzicht in zijn berekeningen en Minister Dijsselbloem van Financiën liet gisteren weten van oordeel te zijn dat 'dat de berekening van de afdrachten correct is'. Hij ging er nog wel twee dagen extra op studeren en beloofde uiterlijk donderdag met een definitieve conclusie te komen. De Tweede Kamer nam daar geen genoegen mee en wilde de Nederlandse en Europese cijferaars zelf aan de tand voelen. Dat gebeurde vandaag.

Nauwkeuriger cijfers

Met elke uitleg van de kant van de statistici groeide het aantal vragen aan de kant van de Kamerleden. Zo legde hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het CBS uit dat niet zozeer de aangescherpte Europese rekenmethode, maar de cijfers die Nederland aanleverde hebben geleid tot een groter bruto nationaal product onderaan de streep. Het CBS is overgestapt van het vergaren van data op basis van enquêtes naar het verkrijgen van administratieve cijfers bij instanties als de Belastingdienst, de Kamer van Koophandel en De Nederlandsche Bank. Uit die - nauwkeuriger - cijfers bleek bij nader inzien een grotere Nederlandse economie. We zijn rijker dan we dachten.

Dus omdat het CBS zich heeft gedragen als het braafste jongetje van de klas mag Nederland extra betalen, opperden de Kamerleden. Nee, zo is het ook weer niet, reageerden de Brusselse rekenaars van Eurostat. Een accurater weergave van de economie had net zo goed een kleiner bnp kunnen opleveren, stelde Whitworth. De suggestie dat lidstaten opzettelijk hun data zo in de Europese rekenmachine stoppen opdat er een lager bnp uitkomt (en dus een lagere afdracht), werd door zijn collega Silke Stapel van de hand gewezen. Om andere redenen is een groot bnp juist te prefereren, stelde ze. De Nederlandse statistici knikten instemmend.

Dat Nederland nu extra moet betalen, is niet zo gek, zei Van Mulligen. De afgelopen jaren kreeg Nederland juist miljoenen terug uit Brussel. Dit keer pakt het anders uit. Had het CBS eerder de eigen datavergaring herzien, dan was de rekening eerder gekomen. Waarop de Kamerleden stelden: dus landen die wachten met hun zaken op orde maken, worden beloond. De tijd haalt dergelijke praktijken vanzelf in, beweerde Eurostat-econoom Whitworth vervolgens. Verkeerde berekeningen van Griekenland zijn ook achterhaald, zegt hij.

Hoofdeconoom van het CBS Peter Hein van Mulligen.Beeld anp

Peer pressure tussen lidstaten

Waar de statisticus bewijs ziet voor een werkend systeem, zien politici hun vermoeden bevestigd: landen zijn geneigd te rommelen met cijfers. De rekenmeesters konden de twijfels in de Kamer niet wegnemen. De belangrijkste vraag bleef onbeantwoord: hoe kunnen economieën van lidstaten goed worden vergeleken als de rekenmethode voor elk land hetzelfde is, maar de input in dat model per land verschilt? De economen van Eurostat verwijzen naar de lidstaten zelf: peer pressure moet daar uiteindelijk doorslaggevend zijn. Europa-brede regels voor het vergaren van data zijn ondoenlijk, simpelweg omdat de statistiekbureaus van de lidstaten niet over dezelfde gereedschappen beschikken.

Waar kunnen we dan wel op vertrouwen? De Kamerleden moesten het doen met de sussende woorden van Whitworth: 'De cijfers van dit jaar zijn beter dan die van vorig jaar en die van vorig jaar beter dan het jaar daarvoor.' En volgend jaar wordt het nog beter. Dat is de politieke afspraak waaraan lidstaten elkaar moeten houden. Enig morren daargelaten, onderschrijft het kabinet dat streven. Morgen zal minister Dijsselbloem nogmaals concluderen dat de berekeningen van Eurostat en het CBS kloppen en dat Nederland inderdaad de EU nog geld schuldig is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden