Nieuws

Statiegeld op flesjes en blikjes moet groeiende hoeveelheid zwerfafval indammen

Er komt minimaal 15 cent statiegeld op blikjes. Dat schrijft staatssecretaris Stientje van Veldhoven van Milieu in een brief aan de Tweede Kamer. De maatregel is bedoeld als middel tegen de vele blikjes die als zwerfafval in het milieu belanden. Het statiegeld wordt eind 2022 ingevoerd.

Jaarlijks belanden er zo’n 150 miljoen blikjes in het milieu.  Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Jaarlijks belanden er zo’n 150 miljoen blikjes in het milieu.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Volgens Van Veldhoven is de ingangsdatum over een kleine twee jaar ‘realistisch en haalbaar’. Eerder al, vanaf 1 juli dit jaar, komt er 15 cent statiegeld op kleine plastic flesjes.

De staatssecretaris noemt het opzetten van een statiegeldsysteem voor de twee miljard blikjes die jaarlijks op de markt komen een ‘majeure operatie’. Er moet worden samengewerkt door bedrijven uit verschillende sectoren. Producenten van blikjes zijn verantwoordelijk voor het opzetten van het systeem en dragen ook de kosten. De horeca en kleinere verkopers, zoals de buurtsuper, worden vrijgesteld van de innameverplichting.

Zwerfafval neemt toe

Afgelopen jaar werd met het bedrijfsleven afgesproken dat de maatregel van tafel zou gaan als het aantal blikjes in het zwerfafval met minstens 70 procent zou afnemen. Maar het aantal nam juist toe, met 27 procent ten opzichte van 2016 en 2017. Van Veldhoven ziet geen concrete acties om het zwerfafval te verminderen. De invoering van statiegeld is daarmee onvermijdelijk geworden, stelt ze. Jaarlijks belanden er zo’n 150 miljoen blikjes in het milieu.

Adviesbureau CE Delft concludeerde eerder dat statiegeld op blikjes en flesjes helpt om het zwerfafval terug te dringen. In Denemarken bleek dat het heffen van statiegeld heffen een reductie van 70 tot 90 procent van blik in het zwerfafval oplevert.

De kosten voor het nieuwe statiegeldsysteem bedragen zo’n 10 tot 110 miljoen euro per jaar, afhankelijk van de hoeveelheid terugbrengmachines die supermarkten plaatsen. De supermarkten moeten die machines zelf betalen. Omdat nooit alle flesjes en blikjes worden ingeleverd, verdienen de winkels wel een deel terug met het statiegeld dat de klanten bij aankoop hebben betaald.

‘Zwerfinator’ Dirk Groot maakt zich al jaren hard voor statiegeld op blikken. Voor Rijkswaterstaat verzamelt hij specifieke data over het afval dat hij opruimt. Uit zijn bevindingen bleek dat het aantal blikjes in het zwerfafval de afgelopen jaren alleen maar toeneemt. Van de drankverpakkingen die hij ruimt, bestaat tweederde uit blikjes. ‘Vooral energiedrankjes zijn erg populair.’

Alternatieve verpakking

Groot begrijpt dat staatssecretaris Van Veldhoven er twee jaar voor heeft uitgetrokken om het statiegeldsysteem in te voeren. Maar dat brengt een risico met zich mee: ‘Producenten hebben dan de gelegenheid over te stappen op alternatieve drankverpakkingen, die dan alsnog in de natuur terechtkomen.’ Dat ziet hij nu al gebeuren met mineraalwater, dat in pakken in plaats van statiegeldflessen wordt verkocht.

De overheid stuit bij plannen om zwerfafval tegen te gaan steeds weer op verzet van de industrie. In 2015 had de frisdranklobby het bijna voor elkaar: de afschaffing van het statiegeld op grote plastic flessen. Maar doordat supermarkten niet voldeden aan een van de voorwaarden, een einde maken aan pvc-verpakkingen, ging de deal niet door.

Coca-Cola leek lang geen voorstander van statiegeld op blikjes en flesjes. ‘Statiegeld op kleine flesjes heeft wel een grote impact op het bedrijfsleven’, zei directeur Jaap Wassink van Coca-Cola European Partners in 2017 in de Volkskrant. Nu laat een woordvoerder weten dat het bedrijf tevreden is met het duidelijke besluit. ‘Een goed werkend statiegeldsysteem sluit aan bij onze doelstelling om al onze verpakkingen in te zamelen.’ De frisdrankmaker gaat op zoek naar een goed werkbaar, consumentvriendelijk en kostenefficiënt systeem.

In 2017 lagen de eerste plannen voor statiegeld op plastic flesjes en blikjes op tafel. Een paar maanden later werd besloten dat het bedrijfsleven twee jaar de tijd zou krijgen om 90 procent van de kleine wegwerpflesjes te recyclen. Zou dat niet lukken, dan zou alsnog in 2021 statiegeld worden ingevoerd. Dat lukte de industrie niet en vanaf juli kost een plastic flesje 15 cent extra. Eind 2022 volgen de blikjes.

Kijk verder: In de strijd tegen mondiale milieuproblemen is het essentieel om onze economie anders in te richten. Wat weet u over de circulaire economie?

Lees ook

Er komt statiegeld op plastic frisdrankflesjes. De flesjes kunnen worden teruggebracht in supermarkten, op stations, bij tankstations en bij cateraars.

Samen met een Amsterdamse vmbo-klas bewijst ‘Zwerfinator’ Dirk Groot hoeveel blikjes er op straat liggen.

Leiden ligt zo dicht bij de Noordzee dat afval in de grachten meestal binnen een etmaal in zee terechtkomt. Een app moet burgers aansporen mee te helpen de troep op te vissen.

Om het recyclen van grondstoffen te verbeteren, moet op kleine plastic flesjes statiegeld worden ingevoerd. Dat stelt het Centraal Planbureau (CPB).

De milieubeweging reageerde in 2018 teleurgesteld op het kabinetsbesluit om te wachten met de invoering van statiegeld op kleine plastic flesjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden