Statenverkiezingen worden referendum over het kabinet

De verkiezingen voor Provinciale Staten op 18 maart worden een referendum over het kabinet. Ruim de helft van de kiezers laat bij zijn stem meewegen of de coalitie (VVD, PvdA) en de constructieve oppositie (D66, CU, SGP) een meerderheid halen in de Eerste Kamer: drie op de tien kiezers willen het kabinet steunen en ook drie op de tien willen het kabinet juist straffen.

Mark Rutte tijdens de campagne voor de Provinciale Statenverkiezingen in 2011. Beeld anp

Dit blijkt uit een representatief onderzoek van bureau I&O Research. VVD- en PvdA-stemmers willen in grote meerderheid dat het kabinet doorgaat, kiezers van SP en PVV willen massaal dat het kabinet vertrekt. 'Opvallend is dat van de constructieve oppositiepartijen de achterban van de CU veel minder enthousiast is over de samenwerking met het kabinet dan de kiezers van D66 en SGP', zegt onderzoeker Peter Kanne.

De Eerste Kamer wordt op 26 mei getrapt gekozen door de nieuwe leden van Provinciale Staten. De vijf partijen die het kabinet schragen hebben in de senaat een krappe meerderheid, die volgens de peilingen verloren gaat. Zelfs als samenwerking wordt gezocht met een zesde partij, bijvoorbeeld het CDA, zou dit het regeren door het kabinet sterk bemoeilijken.

Zo dient zich de ongemakkelijke vaststelling aan dat door de decentralisaties de provincies minder belangrijk worden, maar dat de verkiezingen voor Provinciale Staten belangrijker zijn dan ooit. Dit is inmiddels zowel doorgedrongen tot het kabinet, dat vrijdag weer voor het eerst vergaderde, als tot de Tweede Kamer, die dinsdag terugkeert van reces.

Landelijke verkiezingen

'Dit zijn landelijke verkiezingen, die raken direct ook het kabinet', zei minister-president Mark Rutte vorige week zaterdag in NRC Handelsblad. Hij kondigde aan, anders dan bij vorige verkiezingen, al twee maanden tevoren te beginnen met campagne voeren. De VVD-leider voegt onmiddellijk de daad bij het woord: zondag zit hij een uur lang aan tafel bij Paul Witteman in Buitenhof. De afspraak was ruim voor de aanslag in Parijs gemaakt.

SP-leider Emile Roemer zei al in november tijdens een Volkskrant-debat in de Rode Hoed de regionale verkiezingen te zien als een graadmeter voor de politieke verhoudingen in Den Haag. 'Dit zijn verkapte landelijke verkiezingen.' Roemer viel de premier afgelopen week dan ook bij. 'Ik ben het niet vaak met Rutte eens, maar nu wel', schreef hij in zijn blog. 'De verkiezingen gaan het kabinet zeker raken, én kraken, tenminste als het aan mij ligt!'

SP-voorzitter en campagneleider Jan Marijnissen voegt daar desgevraagd aan toe: 'Omdat die route naar de Eerste Kamer achter deze verkiezingen ligt, vind ik het landelijke karakter ervan staatsrechtelijk geheel gerechtvaardigd.' Bovendien, stelt hij, of het nou gemeenteraden, provincies of Europees Parlement betreft: 'Alles is politiek als het om verkiezingen gaat.' De SP (acht zetels in de senaat) heeft een fors budget voor de slag om 18 maart: 750 duizend euro.

Oorlogskas

Bij de VVD gaat de oorlogskas nog verder open. De liberalen trekken 1 miljoen euro uit voor de campagne. Dat was vier jaar geleden nog 390 duizend euro. Toen ook ontdeed Rutte zich pas drie weken voor de verkiezingen van zijn premiersjas, om als VVD-leider de campagne in te stappen. Het onderstreept het belang dat de partij (met 16 zetels nu de grootste fractie in de senaat) toekent aan deze verkiezingen.

Het nationale karakter van de provinciale verkiezingen blijkt ook uit de ophanden zijnde televisiedebatten. Liefst drie keer zullen de politiek leiders zelf de degens kruisen (zie kader), terwijl alle partijen toch echt twaalf regionale leiders hebben en elk een lijsttrekker voor de Eerste Kamer.

Bij oppositiepartij CDA valt een kanttekening te beluisteren. Ja, op deze verkiezingen zit een landelijke extra, zegt campagneleider Hans Janssens, 'maar de provinciale campagnes zijn voor ons leidend'. In veel provincies zijn wel degelijk zware regionale vraagstukken aan de orde. Het gas in Groningen. De windmolens in Friesland. Bereikbaarheid van ziekenhuizen in Zeeland. Mest in Brabant. Krimp in Limburg. In de hele grensstreek: accijnzen. En steeds op plekken waar het CDA als niet-stedelijke partij stevig is geworteld.

Zo voeren de christen-democraten een dubbele campagne: met stevige provinciale lijsten, en de inzet van de landelijke kopstukken Sybrand Buma en Elco Brinkman waar nodig - om de verbinding met het nationale beleid te maken. Om uiteindelijk goed vertegenwoordigd in de Eerste Kamer (nu elf zetels) te eindigen. Het budget blijft beperkt tot een ton, onder het motto: 'Liever geen geld en goede ideeën, dan veel geld en geen ideeën.'

Debatten op tv

• Nieuwsuur, 23 februari, met acht lijsttrekkers Eerste Kamer

• RTL, (de week van) 1 maart, met zes partijleiders

• Pauw, tweede week maart, met zes partijleiders

• Eenandaag, 16 maart, geen partijleiders VVD en PvdA

• NOS, 17 maart, alle partijleiders

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden