Statenleden vrezen dat Rijk graai doet in provinciekas

Tweederde van de volksvertegenwoordigers in de Provinciale Staten in Nederland is bang dat Den Haag een graai zal doen in de kas van de provincies. Dat blijkt uit een onderzoek van de Volkskrant. Liefst 66 procent van de statenleden 'vreest dat de rijksoverheid de inkomsten van de provincie in de toekomst zal afromen'.

Het voormalige familiepark De Vluchtheuvel in het Drentse Norg ligt te verpauperen, omdat er mede bij de provincie geen geld is om er en zorghotel van te maken.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

In 2009 zijn diverse provincies rijk geworden dankzij de verkoop van hun aandelen in de energiebedrijven Essent en Nuon. Koploper is Gelderland, dat in één klap bijna 5 miljard euro binnenhaalde, gevolgd door Noord-Brabant (3 miljard) en Overijssel (2 miljard). Ook Limburg, Noord-Holland en Friesland profiteerden flink: elk zo'n 1,5 miljard euro.

Die rijkdom staat in schril contrast met de povere financiële situatie bij de rijksoverheid, die jarenlang zwaar heeft moeten bezuinigen. Eind 2013 gaven alle provincies gezamenlijk 7,4 miljard euro uit, terwijl ze ruim twee keer zo veel op de bank hadden staan: 16,6 miljard euro.

Regelmatig laten Haagse politici hun oog vallen op de miljarden van de provincie. Onlangs riep D66-leider Alexander Pechtold de provincies nog op het geld niet op te potten, maar te investeren in economie en werkgelegenheid. De rijke provincies reageren meestal unisono op die Haagse bemoeizucht: blijf met je handen van ons geld af.

Lees ook: Hoe de energiemiljarden de provincies splijten

Met jaloezie kijken arme provincies als Drenthe en Zeeland naar hun rijke zusters Gelderland en Brabant. Die hebben miljarden op de bank staan dankzij de verkoop van hun aandelen in energiebedrijven Nuon en Essent.

Rijk snoepte mee uit de pot

De vrees van de meeste statenleden vloeit ook voort uit het feit dat het Rijk de afgelopen jaren al heeft meegesnoept uit de provinciale geldpotten. In 2011 is het Provinciefonds grondig gereorganiseerd. Niet alleen is het fonds met 300 miljoen euro gekort, ook de verdeelsleutel is gewijzigd, waardoor rijke provincies veel minder krijgen uitgekeerd .

Daarnaast zijn provincies sinds 2013 verplicht te 'schatkistbankieren': ze mogen hun overtollige geld niet meer bij banken of andere commerciële instellingen stallen, dat moet in de schatkist. Dat is voordelig voor de staat, omdat daardoor de staatsschuld boekhoudkundig wordt verminderd. Provincies zijn er echter niet blij mee, omdat ze op de markt een hoger rendement krijgen.

Uit de enquête blijkt dat 60 procent van de statenleden tegen het verplicht schatkistbankieren is. De meeste volksvertegenwoordigers vinden het moeilijk te verteren dat de provincies daardoor minder rendement behalen op hun vermogen. Ze geven ook aan dat provincies daardoor geneigd zijn hun overtollige middelen liever uit te geven dan ze te stallen bij Dijsselbloem.

Zo verstrekken provincies in toenemende mate leningen aan gemeenten. Ze krijgen daardoor een hoger rendement op hun geld dan ze via de schatkist hadden gehad, terwijl gemeenten relatief goedkoop kunnen lenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden