Analyse

State of the Union meer dan ooit State of the President

Schrijf mij niet voortijdig af, was de boodschap van de Amerikaanse president Barack Obama in zijn State of the Union van 2014. Een 'jaar van actie'. Hij wist wat hem te doen stond: geen gemijmer meer maar strijd.

President Obama tijdens zijn State of the Union waarin hij 'een jaar van actie' aankondigde. Beeld epa

President Obama schoot dinsdagavond in de State of the Union uit de startblokken met een spervuur van zijn belangrijkste wapenfeiten tot nu toe. Een astmatisch kind dat dankzij de nieuwe zorgwet voor het eerst behandeld kan worden, acht miljoen nieuwe banen, gehalveerde begrotingstekorten. En daar blijft het niet bij.

Schrijf mij niet voortijdig af, was zijn boodschap. 2014 wordt een 'jaar van actie'. De ongelijkheid in Amerika zal worden aangepakt, het liefst samen met het Congres, maar als het moet zonder. Zeker in het begin van de toespraak maakte Obama een getergde indruk. Hij heeft een moeilijk jaar achter de rug, waarin volgens de peilingen een meerderheid van de bevolking het vertrouwen in hem verloor.

Zijn voorstellen voor beperking van het wapenbezit en hervorming van het immigratiesysteem kreeg hij niet door het deels Republikeinse Congres. De site waar Amerikanen een nieuwe zorgverzekering konden uitzoeken, werkte niet. Sommige rechtse commentatoren begonnen Obama al af te schilderen als iemand wiens woorden nauwelijks meer serieus genomen kunnen worden.

 
Zeker in het begin van de toespraak maakte Obama een getergde indruk. Hij heeft een moeilijk jaar achter de rug, waarin volgens de peilingen een meerderheid van de bevolking het vertrouwen in hem verloor.

State of the President
'Een niet te stoppen praatmachine' waarbij iedereen na vijf jaar presidentschap in slaap valt, was het beeld dat een van hen van hem schetste. Dat maakte de State of the Union dit jaar meer dan ooit tot een State of the President. Wat valt er van hem nog te verwachten in zijn laatste drie jaar? Obama had dat ook een beetje over zichzelf afgeroepen door in het inmiddels roemruchte interview met The New Yorker. Daarin ging hij zo uitgebreid in op de beperkingen van zijn ambt dat de keizer aan het eind nauwelijks meer kleren aan had.

Hier sprak een man die beseft dat zijn presidentschap een mislukking is geworden, zei Fox-commentator Charles Krauthammer bij wijze van aftrap luttele minuten voor het begin van de State of the Union. Obama wist dus wat er op het spel stond: geen gemijmer meer maar strijd. Hij wees erop dat ondanks het economisch herstel 'te veel mensen meer moeten werken om net aan rond te komen, laat staan dat ze erop vooruitgaan'.

'Zij aan de top doen het beter dan ooit, maar het gemiddelde loon is nauwelijks veranderd. De ongelijkheid is toegenomen. De sociale stijging is tot stilstand gekomen.' Het is hoog tijd dat daaraan iets wordt gedaan, zei Obama tegen de leden van beide huizen van het Congres. 'Ik wil met jullie allemaal samenwerken.' Hij zal voorstellen doen om 'de groei te versnellen, de middenklasse te versterken en nieuwe ladders te bouwen met kansen om op te klimmen naar de middenklasse'.

Als die voorstellen worden gedwarsboomd, zal de president ze op eigen houtje uitvoeren. 'Amerika staat niet stil en ik ook niet. Waar en wanneer ik stappen kan zetten om zonder wetgeving (van het Congres. red) de kansen voor meer Amerikaanse gezinnen te vergroten, zal ik dat doen.'

Obama denkt aan presidentiële decreten om zijn voorstellen te verwezenlijken. Een daarvan kondigde hij al meteen af: de verhoging van het minimumloon tot 10,10 dollar per uur voor nieuw aan te nemen ambtenaren bij de federale overheid. Hij hoopt dat burgemeesters, gouverneurs en leden van staatsparlementen zijn voorbeeld volgen. 'Geef Amerika een loonsverhoging.'

De gewonde veteraan Cory Remsburg (in het midden) met links zijn vader en rechts first lady Michelle Obama. Beeld ap
Democratische leden van het Congres lachen om een grap van Obama tijdens de State of the Union. Beeld afp

Effectief president
Obama wil verder dat dit het jaar wordt van de immigratiehervorming en van de sluiting van de gevangenis op Guantanamo Bay. De vraag is nu wat er van zijn voornemens terecht gaat komen. John Boehner, de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, bekritiseerde de verhoging van het minimumloon. Gaat banen kosten, zegt hij. Boehner waarschuwde dat de Republikeinen erop zullen toezien dat de president zijn bevoegdheden niet te buiten gaat met het nemen van eenzijdige maatregelen.

Immigratie biedt waarschijnlijk de beste kans op samenwerking tussen Republikeinen en Democraten. Voor Obama is het belangrijk dat hij een effectief president blijft in de laatste jaren van zijn presidentschap. Belangrijk worden de tussentijdse Congresverkiezingen in november. Zoals het er nu voorstaat in de peilingen zal de situatie waarschijnlijk blijven zoals die nu is: in het Huis blijven de Republikeinen de baas, in de Senaat de Democraten.

Rampscenario
Maar er is een kans dat de Democraten de Senaat verliezen. Het hele Congres zal dan in de laatste twee jaren van Obama's presidentschap Republikeins worden, waar het in de eerste twee jaren (2009 en 2010) geheel Democratisch was. Het is een rampscenario dat Obama zal moeten zien te voorkomen, wil zijn presidentschap niet in mineur eindigen.

Deze State of the Union was een schot voor de boeg voor de
verkiezingscampagne dit jaar. Door op de ongelijkheid te hameren - een kwestie waarvan een meerderheid van de Amerikanen vindt dat de regering daar actie moet ondernemen - hopen de Democraten de aandacht af te leiden van de problemen met de uitvoering van de zorgwet. Daar willen de Republikeinen een groot punt van maken. Behalve een 'jaar van actie' kan 2014 ook beslissend worden voor Obama's toekomst en erfenis.

Beeld reuters
 
Immigratie biedt waarschijnlijk de beste kans op samenwerking tussen Republikeinen en Democraten.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden