Starters aan de slag met bruidsschat van MSD

De eerste 23 bedrijven hebben hun intrek genomen in de laboratoria van het voormalige Organon.

OSS - 'Natuurlijk denken wij dat het een kaskraker wordt. Anders zouden we niet aan dit avontuur beginnen', grinniken de twee onderzoekers vanachter hun kopje snert in de kantine van het Life Sciences Park, dat is gevestigd in de oude laboratoria van Organon in Oss. De laatste handtekeningen moeten nog worden gezet, maar Tjeerd Barf en Allard Kaptein zijn bijna zeker van een plek voor hun nieuwe bedrijf Covalution in het park.

De twee wetenschappers - chemicus en moleculair farmacoloog - die hun weg door het doolhof van gebouwen nog feilloos kennen, kwamen vorig jaar op straat te staan na het besluit van de Amerikaanse eigenaar Merck de research- en development-activiteiten van het voormalige Organon helemaal te stoppen. Hun ontslag volgde op een roerige periode waarin de ruim tweeduizend werknemers tot aan de rechter toe vochten voor het behoud van farmaceutische kennis en werkgelegenheid in Nederland.

Die strijd bleek niet tevergeefs. MSD, de Europese onderneming van Merck, zwichtte onder de druk en hield een onderzoeksafdeling van women's health open. Zo werd een stukje van de kernactiviteit van het voormalige Organon, de uitvinder van de anticonceptiepil, gered. Nog belangrijker was de bruidsschat die MSD meegaf voor de start van een lifesciencespark op het terrein in de vorm van een 'warme sluiting'. Dit betekende dat MSD niet alleen de laboratoria beschikbaar stelde maar alle chemicaliën en apparatuur operationeel zou houden tot nieuwe gebruikers zich hadden aangediend. Kosten: 5 miljoen euro.

Anderhalf jaar later is het lifesciencespark een feit. Op 4 december wordt Pivot Park, zoals het genoemd is, feestelijk geopend door prins Willem-Alexander. De eerste 23 bedrijfjes hebben hun intrek al genomen op het terrein. Barf en Kaptein hopen voor het eind van het jaar aan de slag te kunnen in een halflege vleugel. Ze gaan verder met de ontwikkeling van een technologie waarbij een kandidaat-geneesmiddel zich hecht aan het doeleiwit in plaats van dat het langdurig door het lichaam moet blijven circuleren. Door deze technologie kan de dosering van de werkzame stof omlaag en wordt kostbare researchtijd bekort. 'Het is een van de projecten die bij MSD/Organon op de plank waren blijven liggen en waarvoor wij de licenties hebben verkregen', vertelt Barf.

Het voordeel van de locatie in Oss is voor hen evident. 'De beschikbaarheid van apparatuur en laboratoria die we bovendien op ons duimpje kennen. We kunnen heel snel operationeel zijn', aldus Kaptein. De faciliteiten in Oss zijn ook voor andere bedrijven reden om zich te vestigen, zoals voor het bedrijf BioNovion. 'We konden meteen aan de slag en data produceren', vertelt Hans van Eenennaam, die in februari als eerste in de nog lege gebouwen aan de slag ging. Met twee oud-collega's van MSD/Organon richt hij zich op de ontwikkeling van afweerstoffen voor de behandeling van kanker.

'Met deze immuuntherapie worden spectaculaire resultaten geboekt die de overlevingskansen significant verbeteren, vooral voor mensen met uitgezaaide tumoren', zegt Van Eenennaam. BioNovion bouwt net als het bedrijf Covalution voort op onderzoek dat al onder de vlag van Organon - later Schering-Plough en toen MSD - werd verricht. 'We hadden het molecuul al in ontwikkeling, dus we zitten precies in het centrum van de hype', zegt Van Eenennaam. 'Met die voorsprong op de markt moet je het ijzer smeden als het heet is: nu verder ontwikkelen en testen en over een à twee jaar durfkapitaal aantrekken of doorontwikkelen samen met big pharma.'

Vanwege de honger naar nieuwe medisch-technologische doorbraken van de grote farmaceutische multinationals verwacht Van Eenennaam dat de industrie al eerder op de stoep staat. De sector zit dringend verlegen om nieuwe kaskrakers die de miljardeninvesteringen in medicijnen moeten terugverdienen. Om die reden hebben de meeste bedrijven de eerste riskante fase van fundamenteel wetenschappelijk onderzoek naar werkzame stoffen de laatste jaren afgestoten. Zo ook dus de eigenaar van MSD, Merck, dat in 2010 vanuit het hoofdkantoor in New Jersey besloot vrijwel alle R&D in Europa te stoppen. Door de toegezegde 'warme sluiting' werd het verlies van een bloeiende infrastructuur voorkomen.

'Wij wisten precies welke apparatuur we wilden hebben', zegt Van Eenennaam, terwijl hij de microscopen en computers in zijn gehuurde laboratoria toont. 'Hier in deze ruimte was bijvoorbeeld al een veiligheidskast. Dat scheelde enorm in de investeringskosten, want je bent verplicht je werknemers te beschermen.'

BioNovion is naar eigen zeggen precies op het juiste moment in het gat gestapt dat de farmacie heeft gecreëerd. Vanwege de nauwe samenwerking met oncologische centra slaat het bedrijf een brug tussen de farmaceutische industrie en de academie. 'Wij kunnen wel van alles bedenken in onze laboratoria, maar artsen weten wat de patiënt werkelijk nodig heeft. We zijn immers allemaal gebaat bij de ontwikkeling van geneesmiddelen waarvan we weten dat ze werken.'

Medicijnen ontwikkelen en ze op de markt brengen zijn twee verschillende dingen, beaamt Alie Tigchelhoff, directeur van Pivot Park. 'Het voordeel van ex-MSD'ers is dat ze kennis hebben van het hele proces; van productontwikkeling tot aan het moment van commercialiseren. Dat is echt een voordeel ten opzichte van promovendi die rechtstreeks vanaf de universiteit komen. Zij richten zich op nieuwe vindingen maar weten dat niet per definitie te vertalen naar een nieuw geneesmiddel.'

Tigchelhoff zit druk gebarend in haar kamer in het gebouw dat zich richt op het parkmanagement. Aan haar de taak van Pivot Park een commercieel succes te maken en dus om veelbelovende start-ups aan te trekken. 'Er zijn veel knappe koppen, maar niet iedereen is geschikt als ondernemer. Om geld op te halen, moet je met een goed verhaal komen. De meeste onderzoekers gaan veel te ambitieus van start en moeten gaandeweg hun verhaal bijstellen. In de praktijk betekent dat vooral focussen.'

Tigchelhoff, gepokt en gemazeld in de wetenschap, gelooft heilig in de toekomst van Pivot Park. 'Hier komt alles samen: industrie, wetenschap, ruimte om te groeien en een enorme toewijding van de rijksoverheid, de gemeente en het lokale bedrijfsleven. Wat wil je nog meer?' Het vliegwieleffect waarop Tigchelhoff hoopt, kan ontstaan dankzij de faciliteiten op de campus; laboratoria vol met apparatuur, een testfabriek waarmee kleine hoeveelheden geneesmiddelen worden geproduceerd, ondersteunende diensten en het pronkstuk: de immense robot om de structuur van moleculen te bepalen.

Screeningexpert Jacques van den Broek wijst liefdevol naar de armen van de robot die continu in beweging zijn om platen met stoffen te wisselen om op hun werking te testen. 'Vergelijkbare robots in de wereld zijn in het bezit van big pharma. Het is uniek voor startende bedrijven om over deze techniek te kunnen beschikken.' Van den Broek heeft de robot nog besteld in zijn MSD-tijd en kan zijn geluk niet op dat hij nu de testfase mag doen voor Pivot Park. De gloednieuwe robot, die 7 miljoen euro kostte, is onderdeel van de bruidsschat van MSD, en stond tot voor kort opgeslagen bij de fabrikant in de Verenigde Staten.

Nu staat hij te glinsteren in het op een na oudste gebouw op het industrieterrein, in het lab waar Organon in 1929 insuline uit vleesafval wist te vervaardigen en daarmee in een keer internationaal doorbrak. Onder de oude glas-en-loodramen in de majestueuze hal van het gebouw spreekt Tigchelhoff hardop haar zorgen uit. Omdat geen bedrijf zich tot nog toe heeft aangemeld de robot te exploiteren, heeft Pivot Park besloten het management zelf op zich te nemen. 'Dat betekent dat we minimaal 8 ton aan onderhoudskosten per jaar moeten terugverdienen.'

Met een startkapitaal van 66 miljoen euro kan Pivot Park zich voorlopig bedruipen. Over vijf jaar moet het vliegwiel draaien en moeten de ondernemers munt uit hun investeringen kunnen slaan. Net zo min als de oprichters van Covalution twijfelt Van Eenennaam aan het succes van BioNovion. 'Wij zijn er niet op uit een product uit te ontwikkelen en te cashen. Wij werken aan de opbouw van een duurzaam bedrijf.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden