Starre kritiek op flexwet

Eerst was er de opwinding over de flexwet. Nu over de maatregelen die de regering voorbereidt om arbeid en zorg beter te combineren....

DE OPWINDING over de Wet flexibiliteit en zekerheid was groot. Kinderen werden door scholen naar huis gestuurd, oproepkrachten werden ontslagen en orkesten konden geen invallers meer vinden. Heeft de Tweede Kamer dus ingestemd met een slechte wet die de samenleving met grote problemen opzadelt? Het antwoord is nee.

De wet geeft geen enkele aanleiding om oproepkrachten te ontslaan, het dwingt schoolbesturen geenszins leerlingen naar huis te sturen bij ziekte van leerkrachten, en maakt flexibele arbeid absoluut niet onmogelijk. Dat de wet 'rigide' zou zijn, zoals D66-fractievoorzitter De Graaf stelde, is dan ook nonsens.

Integendeel. De wet vergroot de zekerheid van flexwerkers. En dat werd tijd ook. Het voorkomt dat flexwerkers tot in lengte van dagen het ene tijdelijke contract na het andere krijgen, zonder enig zicht op zekerheid. De wet biedt veel ruimte aan werkgevers en werknemers om voor de eigen sector tot een specifieke regeling te komen. Dat veronderstelt wel dat beide partijen bereid zijn om met elkaar tot afspraken te komen en daarbij enige creativiteit tonen.

Veel van de problemen rond de flexwet komen voort uit het feit dat nu pas duidelijk wordt hoe er met flexwerkers werd gesold. Nu dat niet meer kan, blijkt de starheid van denken bij met name werkgevers, maar ook bij werknemers. Zij denken nog in oude patronen van ofwel een voltijdse vaste aanstelling, ofwel ontslag. Positieve voorbeelden laten zien dat er andere oplossingen zijn.

In het onderwijs kan men bijvoorbeeld met vervangingspools werken. Daarin kunnen schoolbesturen samenwerken om zeker te zijn van vervanging bij ziekte of verlof van een docent. Veel besturen denken dat een invalkracht dan direct 40 uur per week moet werken en iedere dag naar een andere school gestuurd wordt. Maar niets bepaalt dat dat moet.

Invallers kunnen in deeltijd werken, en kunnen zelfs een basis-aanstelling krijgen van enkele uren per week als ze dat willen, en daar bovenop meer werken. Zo kan een invalkracht af en toe werken, en toch de zekerheid krijgen waar hij of zij recht op heeft. Wat voor het onderwijs geldt, gaat ook op voor andere sectoren zoals de omroep, de sport en de kunst.

De noodzaak om naar creatieve oplossingen te zoeken gaat ook op voor andere regelingen. De Tweede Kamer behandelt thans het regeringsvoorstel over deeltijdarbeid. Wie roept dat zo'n wet er eigenlijk niet moet komen omdat het de flexibiliteit op de arbeidsmarkt belemmert, denkt niet verder dan zijn neus lang is.

Natuurlijk zal het voor werkgevers soms lastig zijn als iemand minder wil gaan werken. Maar daaraan valt iets te doen, bijvoorbeeld door het takenpakket van de betrokkene anders te organiseren zodat de vrijkomende uren gemakkelijker door een nieuw persoon verricht kunnen worden, door gebruik te maken van arbeidspools en door arbeidstijden anders in te richten.

Deeltijdwerk is niet een hindernis voor een flexibele arbeidsmarkt, maar maakt daar onderdeel vanuit. Althans, wanneer men bereid is flexibiliteit niet alleen te definiëren in termen van economische conjunctuur, maar ook in termen van keuzevrijheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Datzelfde geldt voor verlofregelingen, waarvoor de regering thans een voorstel voorbereidt. Daarbij gaat het onder andere om het bevorderen van de mogelijkheid om te sparen voor verlof, het integreren van bestaande verlofmogelijkheden en het creëren van de mogelijkheid voor betaald zorgverlof. Nog voordat de regering een plan heeft gepresenteerd roepen de werkgevers al dat ze mordicus tegen de introductie van betaald zorgverlof zijn. En de VVD zegt het ze na.

Een reactie die getuigt van weinig flexibiliteit. En bovendien voorbij gaat aan de problemen waar mensen in de praktijk mee geconfronteerd worden.

De toenemende arbeidsmarktparticipatie van vrouwen, vergrijzing en het wegvallen van vaste leefpatronen van leren-werken-uitrusten vragen om radicale aanpassing van het arbeidsbestel. De wet op de loopbaanonderbreking heeft daarmee een begin gemaakt. Het creëert mogelijkheden voor langdurig verlof, bijvoorbeeld voor zorg of scholing.

In bepaalde gevallen kan dat met een financiële vergoeding. Bijvoorbeeld wanneer verlofgangers vervangen worden door anderen zoals herintreders of werklozen. Daardoor ontstaat een directe wisselwerking tussen het creëren van verlof voor de een en het bieden van kansen op de arbeidsmarkt voor de ander.

Werkgevers en werknemers kunnen via CAO's een eigen flexibele invulling geven aan regelingen. Dat kan bijvoorbeeld door afspraken te maken over uitruil van bepaalde verlofvormen en vakantiedagen. Vervolgens kan dat op individueel of ondernemingsniveau nog verder uitgewerkt worden.

Verschillende bedrijven kennen al een 'cafetaria-systeem'. Daarin hebben werknemers inspraak over werktijden en een grote vrijheid om hun wensen flexibel vorm te geven. Zo kan een werknemer uren kopen om tijdelijk minder te werken, of uren verkopen om tijdelijk iets meer te verdienen of opzij te leggen voor een spaarregeling. Het creëren van mogelijkheden voor 'job-rotation' past hier ook in. Werknemers oefenen tijdelijk een andere functie of zelfs een ander beroep uit (boekhouder wordt tijdelijk hovenier) om nieuwe inspiratie op te doen.

Dergelijke voorbeelden sluiten goed aan bij de visie van de PvdA. Daarin schept de overheid een basisvoorziening voor iedereen, kunnen sociale partners dit flexibel aanvullen op een manier die aansluit bij de sector en hebben werknemers een eigen verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld in het sparen van verlofdagen.

Deeltijdarbeid en verlof bieden in die visie nieuwe kansen. Zo kan een goed verlofbeleid bijdragen aan betrokkenheid van werknemers en gaat het ziekte en burn-out verschijnselen tegen. Het draagt bij aan creatie van nieuwe arbeidplaatsen en geeft nieuwkomers de kans ervaring op te doen. En - niet in de laatste plaats - helpt het de combinatie van arbeid met zorg of scholing mogelijk te maken.

Als het aan de PvdA ligt zal de arbeidsmarkt gevariëerder en in sommige opzichten flexibeler worden dan de huidige, maar zeker niet minder sociaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden