'Stap niet in die coalitie. Niet doen'

De oud-onderhandelaar is nu mordicus tegen een kabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV. ‘Ik voorzie dat verschillen worden geaccentueerd.’..

‘Ik snap de gretigheid van Maxime Verhagen wel om met de VVD te willen regeren. Het lijkt mij ook een oase om na drie jaar eens één kant op te willen met een coalitiepartner. Ook in de gezondheidszorg.’

Snipverkouden kijkt CDA’er Ab Klink (51), demissionair minister van Volksgezondheid terug op de kabinetsformatie. Hij was kortstondig secondant van CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen in de onderhandelingen over een kabinet met de VVD, gedoogd door de PVV. Maar Klink zag dat na twee weken niet meer zitten, stapte op als onderhandelaar en gaf zijn Kamerzetel op.

‘De afspraak om de verschillen van mening over de islam te respecteren, leek ook mij heel werkbaar bij het begin van de gesprekken met VVD en PVV. Ik had er wel zin in om, als ik fractievoorzitter zou worden, stevige debatten met Geert Wilders aan te gaan over integratie en islam.’

Wat is Uw boodschap aan de congresgangers van het CDA zaterdag?

‘Stap niet in die coalitie. Niet doen. Het CDA is klassiek de partij die tegenstellingen overbrugt. Die bij integratie zware eisen stelt vanuit de intentie om die integratie te bevorderen. Hetzelfde geldt de islam. Onze maatschappij is pluralistisch op voorwaarde dat dat binnen de rechtsorde past. Ik voorzie dat verschillen nu niet worden overbrugd maar geaccentueerd. Op zijn minst dat het CDA nu status verleent aan een partij die dat doet en bewust die intentie heeft. Nu al hebben reizen van Wilders naar New York en Berlijn meer belangstelling dan tevoren.’

Wat legitimeert het CDA zaterdag als ze het regeerakkoord goedkeurt ?

‘Je verleent de PVV-visie gezag en uitstraling: tegen massa-immigratie, tegen de islam en tegen moslims. Die bevolkingsgroep wordt systematisch uitgesloten. Die krijgt bij herhaling het stigma risicovol te zijn.’

Spreekt u op het congres? Een minuut voor het lid uit Rotterdam?

‘En dan na 50 seconden de oproep: wilt u afronden? (Klinkt schatert). Als ik spreek, zal ik zeggen dat we dit niet moeten willen. We krijgen moeilijke jaren – financieel, met de vergrijzing en de arbeidsmarkt en dus met alle migratievraagstukken die daarmee samenhangen. In die jaren hebben we geen behoefte aan een kabinet dat geen gemeenschappelijke missie uitstraalt.’

Waarom bent u van gedachten veranderd tijdens de onderhandelingen?

‘Pas tijdens de gesprekken realiseerde ik me dat je in de Kamer wel een debat kunt voeren, maar dat je vooral samen beleid moet maken. Dat daarin de klankkleuren van Wilders meekomen.’

Wat bedoelt u daarmee?

‘Ik ben bijvoorbeeld voor een kwalificatieplicht, voor een levenslange leerplicht. Maar je kunt er verschillend uitleg aan geven. Van onze kant de emancipatie en de inburgering. Maar de PVV kan het neerzetten als blokkade voor immigratie. Zo zend je dubbele boodschappen naar de samenleving, die stigmatiserend zijn. Je bent met duizend draden met elkaar verbonden bij de uitwerking van een regeerakkoord. Dat is problematisch als de standpunten tegengesteld zijn. Het CDA wil binden, de PVV wil polariseren.’

Is dat een risico voor de toekomst van het CDA?

‘Als je kijkt naar partijen die in het buitenland met populisten samenwerken, dan is het risico dat je beleid naar rechts opschuift. Dat het deel van jezelf gaat worden.’

Wat zou u terugblikkend anders hebben gedaan de afgelopen maand?

‘Ik wou dat ik eerst had gekeken naar ervaringen in Noorwegen, Denemarken, Frankrijk en Oostenrijk met populistische bewegingen. Dan had ik een beter beeld gehad waar de PVV op uit is, gegeven dat de PVV tot een internationaal netwerk hoort. De inhoud is bij die partijen steeds min of meer hetzelfde. Anti-establishment, anti-elite. Welvaartschauvinisme: let op, er komen buitenlanders binnen, ook van binnen de EU, en dat bedreigt onze welvaart. Allemaal zijn ze sterk law and order gericht. En overal zie je geleidelijk een verschuiving naar sociaal-economische thema’s zoals nadruk op ouderenzorg.’

Had u dan niet gekozen voor de formatiepoging met VVD en PVV?

‘Als de populistische partijen in een gedoogrol komen, groeien ze heel sterk. Het CDA loopt nu het risico dat het status verleent aan een ideologie die domweg tegen immigratie is, en tegen islam. Die een bevolkingsgroep systematisch uitsluit en systematisch stigmatiseert als risicovol.’

Kan de PVV niet gedisciplineerd worden juist door te gedogen?

‘Die mogelijkheid is er als ze echt mee regeren. Maar gedogen is een makkelijke status. Je haalt programmapunten binnen, maar je draagt geen verantwoordelijkheid.’

Is er een alternatief voor het CDA?

‘De combinatie met VVD, CDA GroenLinks en D66 was mij lief geweest. Het bewustzijn dat integratie buitengewoon belangrijk is, en dat je daarin veeleisend mag zijn, is ook bij D66 en GroenLinks aanwezig.’

Wat verwacht u dat dissidenten Koppejan en Ferrier zaterdag doen?

‘Ze hebben een behoorlijk gedecideerde opvatting die heel diep zit. Ze zullen het congres serieus nemen, maar of dat leidt tot een verandering van hun standpunt, weet ik niet.’

Wat doet u zaterdagavond?

‘Ik heb net een paar heel lekkere flessen wijn gekregen. Als ik ze zaterdag nog niet opgedronken heb, doe ik het dan met mijn vrouw.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden