NIEUWSPoeptransplantatie

Stamceltransplantatie krijgt onverwacht hulpmiddel: poep van gezonde donor

Artsen kunnen bij leukemiepatiënten fatale complicaties van een stamceltransplantatie afwenden met een opmerkelijke behandeling. Gezonde poep van een donor kan de darmflora van patiënten zodanig verbeteren dat ze geen afstotingsverschijnselen meer hebben en zware medicijnen achterwege kunnen blijven. 

Een petrischaaltje met testmateriaal op basis van gedoneerde ontlasting. Mogelijk kan met behulp van dat laatste de darmflora van sommige ernstig zieke patiënten worden hersteld. Beeld Hollandse Hoogte / Science Photo Library

De onderzoeksresultaten die het Amsterdam UMC woensdagavond in Science Translational Medicine heeft gepubliceerd, zouden weleens een levensreddende ontdekking kunnen betekenen. Jaarlijks krijgen alleen al in Nederland vijfhonderd patiënten met bloed- of lymfeklierkanker een stamceltransplantatie. Daarmee kan de ziekte worden genezen, maar dat is niet zonder risico: de stamcellen van de donor vormen een compleet nieuw immuunsysteem, dat de organen van de patiënt vaak niet herkent en aanvalt. De helft tot driekwart van de patiënten krijgt met die afstoting te maken. Redding kan komen van medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken, maar die hebben niet altijd effect en dan ziet het er voor patiënten meestal somber uit, zegt hematoloog en onderzoeksleider Mette Hazenberg. ‘Het gaat vaak om relatief jonge patiënten die heel erg ziek kunnen zijn, verschrikkelijk om te zien.’

Naar de vernieling

Patiënten hebben na een stamceltransplantatie een betere overleving als hun darmflora gezond is, zo bleek onlangs uit een internationaal onderzoek onder ruim 1.300 patiënten. Bepaalde darmbacteriën maken essentiële voedingsstoffen voor het immuunsysteem. Het grote probleem is dat de chemo en de antibioticakuren die aan een transplantatie vooraf gaan de darmflora van patiënten naar de vernieling kunnen helpen. Wat zou er gebeuren, vroegen de Amsterdamse onderzoekers zich af, als zij dat microbioom van patiënten zouden proberen te herstellen?

Arts-onderzoeker Yannouck van Lier diende bij 15 leukemiepatiënten via een slang in de neus gefilterde ontlasting van donoren toe. Bij 10 patiënten waren de afstotingsverschijnselen na een maand verdwenen. Bij 6 patiënten kon het gebruik van afweeronderdrukkende medicijnen worden afgebouwd zonder dat de afstotingsverschijnselen terug kwamen, 4 anderen kregen een terugval. Het is vaak die medicatie die patiënten uiteindelijk fataal wordt, aldus hematoloog Hazenberg: als hun immuunsysteem sterk wordt onderdrukt, worden ze vatbaar voor iedere ziektekiem. Daarom is het zo waardevol, zegt ze, dat bij een deel van de groep die medicijnen niet meer nodig waren.

Hype

De Groningse hoogleraar maag-darm-leverziekten Rinse Weersma, niet betrokken bij het onderzoek, spreekt van een opmerkelijk resultaat. ‘Kennelijk is het mogelijk om de balans tussen darmflora en immuunsysteem zo te herstellen dat een erg zieke groep patiënten daar baat bij heeft.’ Poeptransplantaties zijn een hype, zegt Weersma: ze worden geregeld, zonder goede argumenten, bij tal van ziektebeelden ingezet en dat ergert hem. Maar het Amsterdamse  onderzoek bouwt voort op eerdere aanwijzingen, ziet hij, en levert bovendien een onderbouwing van de resultaten. ‘De patiënten bij wie de behandeling aansloeg, hadden na een half jaar specifieke bacteriën in de darmen die bepaalde vetzuren maken, voedingsstoffen voor een goed functionerend immuunsysteem.’

Europees onderzoek

Of een poeptransplantatie voor alle patiënten de behandeling van de toekomst is, daarover tonen Van Lier en Hazenberg zich nog bescheiden. Er loopt nu een Europees onderzoek bij een grote groep patiënten, afgewacht moet worden of daar dezelfde resultaten uitkomen. Belangrijke vraag is waarom sommige patiënten niet op de behandeling reageerden, terwijl ze allemaal dezelfde ontlasting, dus dezelfde bacteriestammen ontvingen. Vier patiënten uit de onderzoeksgroep overleden, hun darmflora bleek na de poeptransplantatie nauwelijks diverser geworden.

Dat kan te maken hebben, schrijven de onderzoekers, met de oorspronkelijke darmbewoners: die accepteren alleen nieuwe bacteriesoorten die lijken op wat er al aanwezig is. Patiënten die van zichzelf een gevarieerde darmflora hebben zijn dan in het voordeel.

Lees ook

Veelgebruikte medicijnen als cholesterolverlagers en de anticonceptiepil worden door bacteriën in de darmen zo omgebouwd dat de werking in ons lichaam er mogelijk door verandert. Dat kan verklaren waarom de werking van geneesmiddelen per patiënt kan verschillen.

Kasia Vermaire kreeg in Engeland een poeptransplantatie en dat redde, zegt ze zelf, haar leven

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden