Stalinistisch ingrijpen

Marktwerking is een ideologie geworden, schreef de filosoof Hans Achterhuis in De utopie van de vrije markt.

Minder marktwerking, voorgesteld door een VVD-minister? Dat kan niet waar zijn. Maar volgens NRC Handelsblad is het dat wel: ‘Schippers wil minder markt in de zorg’ kopte de krant maandag op basis van een uitgelekte ministeriële notitie. ‘Schippers kan het gewoon niet betalen.’ Marktwerking blijkt te duur.

Schippers spreekt van ‘een tijdelijke stap terug in termen van concurrentie’, maar uit de wollige notitie kan ik niet meteen opmaken wat NRC Handelsblad stelt: dat Schippers de kosten wil beheersen door de uitgaven te maximeren. De uitgaven voor de honoraria van medisch specialisten mogen maximaal 2 miljard per jaar bedragen, met een jaarlijkse groei van 2,5 procent. Ook wil ze de vergoeding van het totaal aan behandelingen in ziekenhuizen en privéklinieken beperken, door de omzet te maximeren.

Haaks

Ik neem maar aan dat NRC Handelsblad deze conclusies terecht trekt, mogelijk mede op basis van andere bronnen. De krant heeft ook reacties gepeild. De vereniging van zelfstandige klinieken ZKN veroordeelt het voorgenomen beleid als ‘stalinistisch ingrijpen’. Een door de overheid bepaald maximum in behandeling en prijs staat haaks op vrije concurrentie, vindt ZKN.

Maar waarom eigenlijk? Men kan toch vrij concurreren onder een maximumprijs? Mensen die voor concurrentie zijn, roepen altijd dat zij het goedkoper en toch beter kunnen. Waarom dan jammeren over stalinistisch ingrijpen, in plaats van de uitdaging aan te nemen het beter en goedkoper te doen? Vermoedelijk omdat goedkoper alleen mogelijk is bij een grotere omzet. Waardoor de kosten stijgen.

Halfslachtig

Marktwerking leidt onder andere hierdoor tot kostenstijging. Het is goed dat ook een VVD-minister dit nu erkent en ingrijpt. Maar de erkenning is halfslachtig en het voorgenomen beleid ook. Want de hoofdboodschap van de uitgelekte notitie is dat marktwerking doorgezet moet worden. Schippers wil nu even minder markt, maar in 2015 weer meer. In 2015 moeten prijzen en budgetten alsnog worden vrijgelaten.

Marktwerking is een ideologie geworden, schreef de filosoof Hans Achterhuis in De utopie van de vrije markt. De socioloog Abram de Swaan zei het hem onlangs na in zijn Thomas Moore lezing. Marktwerking is een ideologie in de zin van een onwrikbaar geloof in een bepaalde zienswijze. Daarmee niet sporende feiten brengen het geloof niet aan het wankelen, maar bevestigen in de ogen van de gelovigen slechts het gelijk van de ideologie. Ze duiden hoogstens op een overgangsprobleem.

Overgangsprobleem

Dat marktwerking kostenbeperking beloofde, maar leidt tot kostenstijging, is zo’n ‘overgangsprobleem’. Concurrentie veroorzaakte wel daling van sommige prijzen, maar het aantal behandelingen en diagnostische onderzoeken steeg - en veel artsen gingen meer verdienen -, waardoor de kosten dus ook stegen. Er wordt steeds meer (medisch niet noodzakelijk) onderzoek gedaan naar eventuele actuele of toekomstige kwalen. Dokters verrichten vaker testen wanneer mensen (vage) klachten hebben. Er worden ook steeds meer doe-het-zelf-testen ontwikkeld, zoals de internettest voor mogelijke kwalen van een particuliere Haagse kliniek (NOS-journaal, 3 januari). Ook als gebruikers de kosten van de test zelf betalen, stijgen de collectieve kosten, doordat de testen hen stimuleren naar de huisarts te gaan en zich te laten doorverwijzen.

We hebben immers allemaal op van alles kans en we hebben ook allemaal wel eens vage klachten. Een test over mogelijke toekomstige klachten leidt al snel tot een advies tot doktersbezoek en echt onderzoek dat de Haagse kliniek dan fijn kan uitvoeren. Waarom doet het NOS-journaal kritiekloos mee aan deze marketingstunt?

Tijdelijke hobbels

Marktwerking is een ideologie in de zin van Achterhuis. Schippers signaleert de feiten wel en ze trekt er zelfs conclusies uit voor de korte termijn. Maar niet voor de lange termijn, want het zijn slechts tijdelijke hobbels op de weg naar het ideaal dat ze intact laat. Het jaar 2015 is dan ook geen tijdaanduiding. De minister gaat helemaal niet over 2015. Er is dan een ander kabinet, en waarschijnlijk een andere minister. Het jaar 2015 noemen, is zeggen: we blijven geloven, we laten ons door de realiteit niet van de wijs brengen.

Wat leert Schippers nu van de teleurstellende resultaten van marktwerking tot dusver? Waarom meent zij dat de problemen na 2015 spontaan verholpen zijn? Wat is er dan zo anders dan nu? Moge de Tweede Kamer haar hierover pittig aan de tand voelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden